موضوع: بررسی مضامین مشترک دیوان ناصرخسرو و رمان کلیدر دولت آبادی

ادبیات فارسی به عنوان آیینه تمام نمای اندیشه های اجتماعی و اخلاقی، در بستر تاریخی خود همواره دستخوش تحولات زبانی و ساختاری بوده است، اما در بطن این تغییرات، مفاهیم بنیادینی چون «عدالت» و «مقاومت در برابر ستم» به مثابه جریان های فکری پایدار، در آثار برجسته ادبی متجلی شده اند. هدف اصلی این پژوهش، واکاوی تطبیقی مضامین مشترک در دیوان ناصرخسرو قبادیانی به عنوان شاخص شعر تعلیمی و رمان کلیدر اثر محمود دولت آبادی به عنوان نماد رئالیسم اجتماعی معاصر است. این مطالعه با بهره گیری از روش توصیفی-تحلیلی و رویکرد بینامتنی، به بررسی این پرسش می پردازد که چگونه آرمان های عدالت خواهانه، علی رغم تفاوت های سبکی و زمانی، در هر دو اثر بازتولید شده اند. یافته های پژوهش نشان می دهد که اگرچه ناصرخسرو از دریچه خرد کلامی و دولت آبادی از منظر حماسه رئالیستی به مسائل اجتماعی نگریسته اند، اما هر دو اثر در بازنمایی «رنج بشری» به مثابه نیرویی محرک برای آگاهی بخشی و ایستادگی در برابر ساختارهای سرکوبگر، هم سو هستند. این پژوهش آشکار می سازد که «عدالت خواهی» در ادبیات ایران دارای یک حافظه تاریخی مستمر است که در قالب حکمت های کهن و روایت های معاصر به حیات خود ادامه می دهد.

کلیدواژه ها:

ناصرخسرو قبادیانی ، محمود دولت آبادی ، کلیدر ، عدالت خواهی ، ادبیات تطبیقی ، ستم ستیزی ، رنج بشری ، رئالیسم اجتماعی