حقوق بشر و آزادی های سیاسی در کوبا پس از انقلاب

انقلاب کوبا در سال ۱۹۵۹ یکی از مهم ترین رخدادهای سیاسی قرن بیستم بود که نه تنها ساختار قدرت در این کشور را دگرگون کرد، بلکه الگوی تازه ای از نسبت میان عدالت اجتماعی، حاکمیت ملی، استقلال سیاسی و حقوق عمومی را در برابر نظام های وابسته به غرب مطرح ساخت. در بررسی وضعیت حقوق بشر و آزادی های سیاسی در کوبا پس از انقلاب، دو رویکرد متفاوت قابل مشاهده است: رویکرد نخست که عموما از سوی رسانه ها و نهادهای همسو با بلوک غرب مطرح می شود، بر محدودیت های سیاسی و حزبی در کوبا تاکید می کند؛ اما رویکرد دوم که بر بستر تاریخی، استعماری و ضدامپریالیستی این کشور استوار است، معتقد است که فهم حقوق بشر در کوبا بدون در نظر گرفتن زمینه های سلطه خارجی، تهدیدهای امنیتی مستمر، محاصره اقتصادی و تلاش برای حفظ دستاوردهای انقلاب ممکن نیست (حقیقت، ۱۳۹۸).بر اساس این رویکرد، انقلاب کوبا صرفا یک جابه جایی سیاسی نبود، بلکه پروژه ای تمدنی برای بازسازی کرامت ملی، ریشه کن کردن فقر ساختاری، گسترش آموزش همگانی، توسعه بهداشت عمومی، کاهش نابرابری های طبقاتی و مقابله با وابستگی سیاسی و اقتصادی به ایالات متحده آمریکا به شمار می رفت. از این منظر، حقوق بشر در کوبا بیش از آنکه در قالب فردگرایی لیبرالی تعریف شود، در قالب حقوق اجتماعی، حق برخورداری از آموزش، سلامت، مسکن، امنیت اجتماعی و مشارکت در ساختن جامعه انقلابی معنا یافته است (افتخاری، ۱۳۹۶).آزادی های سیاسی در کوبا نیز در پیوند با منطق انقلاب و ضرورت دفاع از حاکمیت ملی تفسیر شده اند. دولت انقلابی به رهبری فیدل کاسترو و با الهام از اندیشه های مارکسیستی، لنینیستی و تجربه تاریخی مبارزه ضد استعماری، بر این باور بود که آزادی سیاسی در جامعه ای وابسته و نابرابر، بدون رهایی از سلطه سرمایه داری و نفوذ خارجی، مفهومی صوری و فریبنده خواهد داشت. از این رو، ساختار سیاسی کوبا بر مبنای وحدت انقلابی، مشارکت توده ای، بسیج اجتماعی و اولویت منافع جمعی بر رقابت های فرساینده حزبی شکل گرفت (زراعتی، ۱۴۰۰).این مقاله با رویکردی توصیفی تحلیلی می کوشد نشان دهد که ارزیابی حقوق بشر و آزادی های سیاسی در کوبا پس از انقلاب، تنها در صورتی منصفانه خواهد بود که از قالب های مسلط غربی فاصله گرفته و تجربه تاریخی خاص این کشور، نقش رهبری انقلابی فیدل کاسترو و چه گوارا، حمایت راهبردی اتحاد شوروی، و تاثیر اندیشه های سوسیالیستی در بازتعریف مفهوم آزادی و حق را مدنظر قرار دهد. یافته کلی پژوهش آن است که کوبا علی رغم محدودیت های ناشی از شرایط انقلابی و تقابل ژئوپلیتیکی، توانسته الگوی متفاوتی از حقوق انسانی مبتنی بر برابری اجتماعی، کرامت ملی و مقاومت سیاسی ارائه کند؛ الگویی که در بسیاری از حوزه ها از نظام های مدعی لیبرال دموکراسی کارآمدتر و انسانی تر ظاهر شده است (موسوی، ۱۳۹۷).

کلیدواژه ها:

حقوق بشر ، آزادی های سیاسی ، انقلاب کوبا ، فیدل کاسترو ، چه گوارا ، سوسیالیسم ، اتحاد شوروی ، حاکمیت ملی ، عدالت اجتماعی ، ضدامپریالیسم