هویت و میراث ایرانی در عصر اسلامی

مقاله حاضر به بررسی فرایند شکل گیری هویت ایرانی در دوره اسلامی، با تاکید بر نقش میراث ساسانی و «میان پرده ایرانی» (Iranian Intermezzo) می پردازد. پس از فتح اعراب در سده هفتم میلادی، ایران با چالش عمیق هویتی مواجه شد؛ بااین حال، برخلاف تصور گسست کامل، بسیاری از سنت های اداری، فرهنگی و سیاسی دوران ساسانی در چارچوب تمدن نوین اسلامی بازتولید شدند. «خدای نامه» (Khwadāynāmah) به عنوان حلقه واسط اصلی میان دو دوره، نقشی بنیادین در انتقال روایت تاریخی و حماسی ایران به جهان اسلام ایفا کرد و مبنای آثاری چون شاهنامه فردوسی قرار گرفت. جنبش شعوبیه در سده دوم و سوم هجری، بستر فکری لازم برای احیای هویت ایرانی را فراهم آورد و با برآمدن سلسله های نیمه مستقل ایرانی چون طاهریان، صفاریان و سامانیان، «میان پرده ایرانی» شکل گرفت که طی آن، زبان و ادب فارسی به عنوان زبان فرهنگی و دیوانی احیا شد . این پژوهش با رویکردی میان رشته ای و با تکیه بر منابع دست اول تاریخی و پژوهش های نوین، نشان می دهد که هویت ایرانی در دوره اسلامی نه تنها از میان نرفت، بلکه در قالبی دگردیسی یافته، به عنوان یکی از ارکان تمدن اسلامی تداوم یافت. این تداوم در نهادهای دیوانسالاری، آداب حکمرانی، اندیشه سیاسی و حماسه سرایی به وضوح قابل ردیابی است.

کلیدواژه ها:

واژه های کلیدی: هویت ایرانی ، میان پرده ایرانی ، خدای نامه ، شعوبیه ، سلسله های ایرانی ، شاهنامه ، تاریخ نگاری اسلامی.