دیوانسالاری ایرانی و انتقال نهادهای اداری به جهان اسلام

مقاله حاضر به بررسی نقش دیوانسالاری ایرانی در انتقال نهادهای اداری و مالی به جهان اسلام می پردازد. پس از فتح ایران، خلافت اسلامی نه تنها ساختار سیاسی ایران را برچید، بلکه نظام دیوانی کارآمد ساسانیان را به عنوان میراثی ارزشمند، به وارثت گرفت و با اندک تغییراتی، آن را در سراسر قلمرو اسلامی تعمیم داد. این پژوهش با تکیه بر منابع تاریخی و پژوهش های نوین، نشان می دهد که نهادهایی چون دیوان خراج، دیوان رسائل، دیوان سپاه و نیز مناصبی چون وزیر، کاتب و محتسب، همگی ریشه در ساختار اداری ساسانی دارند و از طریق کارگزاران ایرانی مسلمان، به دستگاه خلافت منتقل شده اند. استمرار زبان عربی به عنوان زبان دیوانی، ایرانیان را در موقعیتی منحصربه فرد قرار داد تا همچنان در عالی ترین سطوح مدیریتی جهان اسلام، نقش آفرینی کنند. این مقاله با رویکردی نهادگرایانه و با تحلیل تطبیقی نهادهای اداری دو دوره، استدلال می کند که دیوانسالاری ایرانی، یکی از مهم ترین ارکان تداوم هویت ایرانی در دوران اسلامی و نیز عامل اصلی شکوفایی تمدن اسلامی در سده های میانه بوده است.

کلیدواژه ها:

واژه های کلیدی: دیوانسالاری ایرانی ، نهادهای اداری ، ساسانیان ، خلافت عباسی ، وزارت ، کاتبان ایرانی ، تاریخ اداری ایران.