نقش توسعه حرفه ای معلمان در ارتقای کیفیت آموزش

پژوهش حاضر با هدف بررسی نقش توسعه حرفه ای معلمان در ارتقای کیفیت آموزش و ارائه مدلی برای تبیین مکانیسم های اثرگذاری برنامه های توسعه حرفه ای بر ابعاد مختلف کیفیت آموزشی انجام شد. روش پژوهش از نوع ترکیبی با طرح متوالی اکتشافی بود که در بخش کیفی با استفاده از تحلیل تماتیک و مصاحبه با ۲۵ نفر از معلمان، مدیران و متخصصان آموزشی، مولفه های توسعه حرفه ای و کیفیت آموزش استخراج گردید و در بخش کمی، پرسشنامه ای بر اساس یافته های کیفی طراحی و توسط ۴۲۰ نفر از معلمان دوره ابتدایی شهر تهران تکمیل شد. ابزارهای بخش کیفی شامل راهنمای مصاحبه نیمه ساختاریافته و چک لیست تحلیل محتوا و در بخش کمی شامل پرسشنامه محقق ساخته با ۴۶ گویه و نه مولفه بود که روایی و پایایی آن تایید شد. داده های کیفی با روش تحلیل تماتیک و داده های کمی با آزمون های تحلیل عاملی تاییدی، آزمون تی تک نمونه ای و مدل سازی معادلات ساختاری با نرم افزارهای تخصصی تحلیل شدند. یافته های بخش کیفی به استخراج ۹ مولفه اصلی توسعه حرفه ای معلمان منجر شد که شامل به روزرسانی دانش محتوایی و تربیتی، مهارت های تدریس و روش های نوین، کاربرد فناوری آموزشی، مهارت های ارزشیابی و بازخورد، پژوهش و خودارزیابی، همکاری و یادگیری جمعی، اخلاق حرفه ای و تعهد، رهبری آموزشی و توانمندسازی، و انعطاف پذیری و سازگاری با تغییرات بود و ۷ مولفه اصلی کیفیت آموزش شامل طراحی و برنامه ریزی درسی، اجرای تدریس موثر، ارزشیابی و بازخورد، مدیریت کلاس، ارتباط با دانش آموزان و والدین، استفاده از منابع و فناوری، و توسعه حرفه ای مستمر شناسایی شدند. در بخش کمی، نتایج تحلیل عاملی تاییدی نشان داد که مدل نه عاملی توسعه حرفه ای از برازش مطلوبی برخوردار است. همچنین، نتایج آزمون تی تک نمونه ای نشان داد که تمامی مولفه های توسعه حرفه ای به طور معناداری بالاتر از سطح متوسط ارزیابی شده اند و بالاترین میانگین مربوط به اخلاق حرفه ای و تعهد و همکاری و یادگیری جمعی و کمترین مربوط به پژوهش و خودارزیابی و کاربرد فناوری آموزشی بود. نتایج مدل سازی معادلات ساختاری نشان داد که توسعه حرفه ای معلمان با ضریب مسیر ۴۸/۰ بر کیفیت آموزش تاثیر مستقیم دارد و نقش واسطه ای کاربرد فناوری آموزشی با ضریب غیرمستقیم ۲۲/۰ در این رابطه تایید شد. بر اساس یافته ها، توسعه حرفه ای معلمان با به روزرسانی دانش، ارتقای مهارت های تدریس، تقویت همکاری و یادگیری جمعی، و نهادینه سازی اخلاق حرفه ای، می تواند به طور مستقیم و غیرمستقیم (از طریق کاربرد فناوری آموزشی) به ارتقای کیفیت آموزش کمک کند و این رویکرد، با توانمندسازی معلمان به عنوان عاملان اصلی تحول آموزشی، می تواند به بهبود یادگیری دانش آموزان، افزایش اثربخشی مدرسه و پاسخگویی به نیازهای جامعه دانش بنیان منجر شود.

کلیدواژه ها:

توسعه حرفه ای معلمان ، کیفیت آموزش ، دانش محتوایی ، مهارت های تدریس ، فناوری آموزشی ، اخلاق حرفه ای