تحلیل شکاف بین استانداردهای حسابداری بخش عمومی ایران و الزامات گزارشگری مالی شفاف: مطالعه تطبیقی با IPSAS

پژوهش حاضر با هدف تحلیل شکاف بین استانداردهای حسابداری بخش عمومی ایران و الزامات گزارشگری مالی شفاف از طریق مطالعه تطبیقی با استانداردهای بین المللی حسابداری بخش عمومی (IPSAS) انجام شده است.این پژوهش از نظر هدف، کاربردی و از نظر روش، توصیفی-تحلیلی است. داده ها از طریق مطالعه اسنادی و تحلیل محتوای استانداردهای حسابداری بخش عمومی مصوب در ایران و استانداردهای IPSAS گردآوری شده اند. جامعه مورد بررسی شامل کلیه استانداردهای جاری و شاخص های گزارشگری مالی در شهرداری ها می باشد. در بخش کیفی، از روش تحلیل محتوای استانداردها و در بخش کمی، از تکنیک های دلفی و پرسشنامه برای اعتبارسنجی یافته ها استفاده شده است.نتایج نشان دهنده وجود شکاف های مفهومی و عملیاتی عمیقی در سه حوزه اصلی است: نخست، ابهام در تعاریف و مبانی شناسایی رویدادهای مالی (به ویژه تعهدات و دارایی های زیرساختی)؛ دوم، تفاوت در رویکردهای اندازه گیری و گزارشگری که در ایران بر انطباق بودجه ای متمرکز است در حالی که IPSAS بر تصویر واقعی وضعیت مالی و عملکرد تاکید دارد؛ و سوم، ضعف زیرساخت های فناوری و نیروی انسانی در اجرای عملی استانداردهای تعهدی. مهم ترین شکاف ها در حوزه شناسایی دارایی های عمومی خدمتی (PASA)، حسابداری بدهی های احتمالی و شفافیت در گزارش های مالی مشهود بود. یافته ها حاکی از آن است که اگرچه چارچوب قانونی برای گذار به حسابداری تعهدی در ایران ایجاد شده است، اما شکاف اجرایی و نهادی مانع اصلی پایداری این تحول است. الگوی شفافیت گزارشگری مالی در بخش عمومی مبتنی بر حسابداری تعهدی، شامل ۷ بعد اصلی (بودجه ریزی، شفافیت، نظارت و ارزیابی، اهداف، ویژگی کیفی اطلاعات، منابع و گزارشگری) و ۱۳ مولفه و ۴۶ شاخص می باشد.برای کاهش شکاف های شناسایی شده، نیاز به بازنگری در استانداردهای داخلی با الگوی IPSAS، یکپارچه سازی زیرساخت های نرم افزاری، آموزش تخصصی نیروی انسانی و ایجاد هماهنگی میان نهادهای ناظر وجود دارد. همگرایی با IPSAS می تواند تاثیر مثبت و معناداری بر ارتقای شفافیت گزارشگری مالی، بهبود حکمرانی خوب و افزایش پاسخگویی در نهادهای عمومی داشته باشد.