چالش های پیاده سازی حسابداری تعهدی در شهرداری های ایران: مرور نظام مند موانع ساختاری، رفتاری و فناوری اطلاعات

پژوهش حاضر با هدف مرور نظام مند چالش های پیاده سازی حسابداری تعهدی در شهرداری های ایران با تمرکز بر سه دسته موانع ساختاری، رفتاری و فناوری اطلاعات انجام شده است.این پژوهش از نوع تحقیقات کاربردی و به لحاظ ماهیت، توصیفی-پیمایشی از نوع همبستگی با رویکرد آمیخته (کیفی-کمی) و طرح اکتشافی متوالی محسوب می شود. در بخش کیفی، با ۱۸ تا ۲۲ نفر از مدیران مالی، حسابرسان ارشد و کارشناسان فناوری اطلاعات شهرداری های کلانشهرها (با تاکید بر شهرداری تبریز) مصاحبه نیمه ساختاریافته انجام شده و موانع اجرایی با روش تحلیل مضمون و نرم افزار MAXQDA شناسایی گردید. در بخش کمی، چالش های استخراج شده با تکنیک دلفی فازی اعتبارسنجی و با روش تحلیل سلسله مراتبی (AHP) وزن دهی و با تکنیک دیمتل فازی روابط علی-معلولی تحلیل شد. جامعه آماری بخش کمی شامل کلیه کارکنان شاغل در واحدهای مالی و حسابداری شهرداری تبریز به تعداد تقریبی ۲۵۰ نفر بود که بر اساس فرمول کوکران، حجم نمونه ۱۵۲ نفر برآورد و به روش طبقه ای-تصادفی انتخاب گردید.یافته ها نشان داد شش دسته چالش اصلی شامل چالش های ساختاری (۴ زیرچالش)، رفتاری (۴ زیرچالش)، فناوری اطلاعات (۴ زیرچالش)، مدیریتی (۳ زیرچالش)، نهادی (۲ زیرچالش) و آموزشی (۲ زیرچالش) وجود دارد. بعد رفتاری با وزن ۰/۳۴۲ بالاترین اهمیت را داشته و «مقاومت کارکنان در برابر شفافیت» با وزن ۰/۱۳۲ مهم ترین چالش مستقیم شناسایی شد. تحلیل دیمتل فازی نشان داد چالش های ساختاری (ناهماهنگی آیین نامه مالی با D-R=۲.۸۷) و نهادی (نبود اراده سیاسی با D-R=۲.۳۴) به عنوان چالش های ریشه ای (علی) عمل می کنند و سایر چالش ها معلول آن ها هستند. همچنین، آزمون فرضیه ها در شهرداری تبریز نشان داد موانع محیطی، ساختاری و انسانی همگی در سطح اطمینان ۹۵ درصد باعث عدم استقرار سیستم حسابداری تعهدی شده اند و ترتیب اولویت موانع به ترتیب موانع انسانی (رفتاری)، ساختاری و محیطی است.نتیجه گیری نهایی حاکی از آن است که مداخله بر روی چالش های معلولی (آموزش، فناوری اطلاعات) بدون رفع چالش های علی ریشه ای (اصلاح آیین نامه مالی، ایجاد اراده سیاسی) اثربخش نخواهد بود. اولویت های اصلاحی کوتاه مدت شامل اصلاح آیین نامه مالی و تشکیل کارگروه مشترک نهادهای ناظر است و اولویت های میان مدت شامل آموزش عملی استانداردهای بین المللی حسابداری بخش عمومی (IPSAS) و یکپارچه سازی سامانه های مالی می باشد.