سوره فیل: تحلیل جامع تفاسیر و استخراج بهره های چندبعدی مدیریت اسلامی با رویکرد بین رشته ای: طراحی پرسشنامه و برنامه مدیریتی

مقدمه: سوره فیل (سوره ۱۰۵ قرآن) با وجود اختصار در پنج آیه، یکی از غنی ترین سوره های قرآن از نظر محتوای مدیریتی، راهبردی و تربیتی است. این سوره به بیان واقعه اصحاب فیل (لشکر ابرهه) می پردازد که با قصد تخریب کعبه لشکرکشی کردند و به طرز معجزه آسایی نابود شدند. هدف این پژوهش، تحلیل جامع تفاسیر سوره فیل با رویکردهای مختلف و استخراج بهره های چندبعدی مدیریت اسلامی، طراحی پرسشنامه و برنامه مدیریتی مبتنی بر آن است.روش: پژوهش حاضر با روش کیفی و رویکرد توصیفی-تحلیلی، آرای مفسران بزرگ فریقین (شیعه و اهل سنت) از جمله طبری، ابن کثیر، قرطبی، علامه طباطبایی، مکارم شیرازی و... را در ۱۵ رویکرد تخصصی (ادبی، مدیریتی، سیاسی، اقتصادی، روان شناختی، جامعه شناختی، حقوقی، زیست محیطی، رسانه ای، آینده پژوهانه، نظامی، تربیتی، عرفانی، فناورانه و دفاعی) تحلیل کرده است.یافته ها: تحلیل تفاسیر نشان می دهد که سوره فیل حاوی ۱۲ نظام کلان، ۲۵ راهبرد عملی، ۸ الگوی رفتاری و ۵ سبک مدیریتی است. مهم ترین اصول مدیریتی استخراج شده عبارتند از: (۱) اصل توکل فعال (ترکیب ایمان و عمل)، (۲) اصل دفاع هوشمند (استفاده از نقاط ضعف دشمن)، (۳) اصل همبستگی اجتماعی (اتحاد در برابر تهدید مشترک)، (۴) اصل مدیریت بحران (تشخیص، تصمیم گیری، اقدام)، (۵) اصل رهبری خدمتگزار (عبدالمطلب به عنوان الگوی رهبری توحیدی). پرسشنامه طراحی شده دارای ۳۰ گویه و ۶ مولفه اصلی با روایی محتوایی تایید شده (CVR>۰.۷) است.نتیجه گیری: سوره فیل می تواند به عنوان یک «منبع جامع مدیریت بحران و رهبری توحیدی» برای سازمان های اسلامی مورد استفاده قرار گیرد. الگوی پیشنهادی «T-A-R-S-B» (توکل فعال، آمادگی، رهبری حکیمانه، همبستگی اجتماعی، بحران مدیری هوشمند) می تواند مبنای طراحی نظام های مدیریت بحران، برنامه های تاب آوری و سبک های رهبری در سازمان های اسلامی باشد.

کلیدواژه ها:

سوره فیل ، مدیریت بحران ، رهبری توحیدی ، اصحاب فیل ، عبدالمطلب ، برنامه مدیریتی ، پرسشنامه سنجش ، تفسیر تطبیقی.