کاوشی در واپس گرایی آموزشی تحلیل نظام مند معایب تدریس مجازی و تاثیر آن بر فرایند آموزش حضوری در دوران پساکرونا با رویکرد توانبخشی آموزشی-اجتماعی

زمینه و مسئله: پایان همه گیری کووید-۱۹ و بازگشت دانش آموزان به کلاس های درس، پرده از یک بحران پنهان برداشت که در این پژوهش با عنوان «واپس گرایی آموزشی» مفهوم پردازی شده است. آموزش مجازی اجباری در دوران قرنطینه، آثار منفی چندلایه ای بر مولفه های شناختی، رفتاری، هیجانی و حرفه ای نظام آموزشی برجای گذاشته که تا امروز ادامه دارد. این مسئله نه تنها عملکرد تحصیلی، بلکه سلامت روان، سرمایه اجتماعی و انگیزه شغلی معلمان را به طور جدی تحت تاثیر قرار داده است.هدف: این پژوهش با هدف شناسایی نظام مند ابعاد مختلف واپس گرایی آموزشی، تبیین سازوکارهای اثرگذاری آن بر کلاس های حضوری پساکرونا و ارائه چارچوبی جامع برای توانبخشی آموزشی-اجتماعی انجام شده است.روش شناسی: پژوهش با رویکرد کیفی و راهبرد مرور نظام مند (Systematic Review) انجام شد. ۴۸ مقاله علمی-پژوهشی از پایگاه های معتبر داخلی (Magiran, Noormags, SID) و خارجی (Web of Science, Scopus, ERIC, ProQuest) در بازه زمانی ۲۰۲۰ تا ۲۰۲۶ جستجو شدند. پس از اعمال معیارهای ورود و خروج و ارزیابی کیفیت با ابزار CASP، ۲۳ مقاله برای تحلیل نهایی انتخاب و با روش تحلیل مضمون (تماتیک) کدگذاری، مقوله بندی و شبکه مضامین ترسیم شد.یافته ها: چهار مقوله اصلی شناسایی شد: (۱) شکاف یادگیری پایدار (با زیرمقوله های افت مهارت های حل مسئله، کاهش حافظه فعال و افزایش خطاهای مفهومی)، (۲) زوال مهارت های اجتماعی و هوش هیجانی (شامل اضطراب اجتماعی، ضعف در همدلی و ناتوانی در کارگروهی)، (۳) فرسودگی شغلی معلمان (با ابعاد خستگی عاطفی، مسخ شخصیت و کاهش موفقیت فردی)، و (۴) آشفتگی نظم و فرهنگ کلاس (شامل بیمعنایی حضور، کاهش انضباط و گسست رابطه معلم-دانش آموز).نتیجه گیری: واپس گرایی آموزشی یک پدیده چندبعدی است که نیازمند مداخلات هماهنگ در سطوح خرد (کلاس)، میانی (مدرسه) و کلان (سیاست گذاری) است. چارچوب پیشنهادی این پژوهش شامل برنامه های توانبخشی شناختی، بازاجتماعی سازی، حمایت روانی-حرفه ای از معلمان و بازطراحی مدیریت کلاس می باشد.کلیدواژه ها: آموزش مجازی، واپس گرایی آموزشی، افت یادگیری، مهارت های اجتماعی، فرسودگی شغلی معلم، توانبخشی آموزشی، پساکرونا