تحلیل رویکردهای تربیتی در مدیریت تعاملات میان والدین و نوجوانان ۱۵ تا ۱۸ سال با تمرکز بر جایگزینی الگوی کنترل گری با الگوی مربی گری

چکیدهنوجوانی، به ویژه در بازه سنی ۱۵ تا ۱۸ سال، یکی از حساس ترین مراحل رشد انسان است که با تحولات گسترده جسمانی، شناختی، عاطفی و اجتماعی همراه بوده و کیفیت تعاملات میان والدین و نوجوانان در این دوره، نقش تعیین کننده ای در شکل گیری شخصیت، سلامت روان، مسئولیت پذیری و سازگاری اجتماعی نوجوانان دارد. در سال های اخیر، تغییرات فرهنگی، اجتماعی و فناوری، ناکارآمدی نسبی شیوه های سنتی فرزندپروری مبتنی بر کنترل گری را آشکار ساخته و ضرورت بهره گیری از رویکردهای نوین تربیتی، به ویژه الگوی مربی گری، را بیش از پیش نمایان کرده است. پژوهش حاضر با هدف تحلیل رویکردهای تربیتی در مدیریت تعاملات میان والدین و نوجوانان ۱۵ تا ۱۸ سال با تمرکز بر جایگزینی الگوی کنترل گری با الگوی مربی گری انجام شد. این پژوهش از نظر هدف، کاربردی و از نظر روش، مروری و توصیفی–تحلیلی است. اطلاعات مورد نیاز از طریق مطالعه کتاب ها، مقالات علمی، پایان نامه ها و سایر منابع معتبر مرتبط گردآوری و سپس با روش تحلیل محتوای کیفی مورد بررسی و تفسیر قرار گرفت. یافته های پژوهش نشان داد که الگوی کنترل گری، با وجود نقش آن در ایجاد نظم و نظارت، در صورت افراط می تواند پیامدهایی همچون افزایش تعارضات خانوادگی، کاهش اعتماد متقابل، افت عزت نفس، کاهش مسئولیت پذیری، ضعف مهارت تصمیم گیری، پنهان کاری و کاهش کیفیت روابط عاطفی میان والدین و نوجوانان را به دنبال داشته باشد. در مقابل، الگوی مربی گری با تاکید بر گفت وگوی دوسویه، همدلی، گوش دادن فعال، احترام به استقلال نوجوان، مشارکت در تصمیم گیری، حمایت عاطفی و توانمندسازی، موجب ارتقای خودکارآمدی، تقویت مهارت حل مسئله، افزایش مسئولیت پذیری، بهبود سلامت روان، کاهش تعارضات خانوادگی و تحکیم روابط والدین و فرزندان می شود. همچنین یافته ها نشان داد که موفقیت این رویکرد مستلزم آموزش مهارت های ارتباطی به والدین، اصلاح نگرش آنان نسبت به مفهوم اقتدار، تقویت فرهنگ گفت وگو در خانواده و همکاری نهادهای آموزشی و مشاوره ای در توانمندسازی خانواده ها است. در مجموع، نتایج پژوهش بیانگر آن است که جایگزینی تدریجی الگوی کنترل گری با الگوی مربی گری، راهبردی موثر برای ارتقای کیفیت تعاملات خانوادگی، پرورش نوجوانانی مستقل، مسئولیت پذیر و برخوردار از سلامت روان و افزایش کارآمدی نظام تربیتی خانواده در مواجهه با چالش های عصر حاضر محسوب می شود.کلمات کلیدی: تعامل والدین و نوجوانان، رویکردهای تربیتی، الگوی کنترل گری، الگوی مربی گری، فرزندپروری، نوجوانان ۱۵ تا ۱۸ سال، خانواده، مسئولیت پذیری، استقلال نوجوان، سلامت روان.