نقش حمایت اجتماعی در ارتقای سلامت روان مددجویان سازمان بهزیستی: یک مطالعه اسنادی و مروری سیستماتیک

ارتقای سلامت روان جامعه هدف سازمان بهزیستی به دلیل قرارگیری در وضعیت آسیب پذیری مضاعف، همواره یکی از اولویت های اساسی حوزه های رفاه اجتماعی و علوم رفتاری است. پژوهش حاضر با هدف تحلیل اسنادی و مروری نقش سازه چندبعدی حمایت اجتماعی بر شاخص های سلامت روان مددجویان و مراجعین نهادهای حمایتی انجام گردید.این پژوهش از نظر هدف، کاربردی و از نظر روش، از نوع مطالعات اسنادی و مروری سیستماتیک است. بدین منظور، با استفاده از ابزار فیش برداری، چارچوب های نظری مرجع، گزارش های رسمی سازمان های بین المللی و شواهد تجربی حاصل از پژوهش های معتبر داخلی و بین المللی در بازه زمانی کتب کلاسیک تا سال های اخیر، مورد تحلیل، ترکیب و نقد نظام مند قرار گرفتند.ترکیب شواهد اسنادی نشان داد که میان غنای شبکه حمایتی و ارتقای بهزیستی عاطفی مراجعین رابطه مستقیم و پایدار وجود دارد. بر پایه مدل های نظری مرجع، ابعاد چهارگانه حمایت اجتماعی (عاطفی، ابزاری، اطلاعاتی و ارزشی) سهم یکسانی در پیش بینی سلامت روان ندارند؛ به طوری که «حمایت عاطفی» به عنوان خط مقدم و پایدارترین عامل در مهار نشانه های افسردگی، و «حمایت ابزاری و مادی» به عنوان یک پیش شرط ساختاری در کاهش اضطراب های مزمن معیشتی گروه های آسیب پذیر شناسایی شد. همچنین، تحلیل متون علمی صحت عملکرد حمایت اجتماعی به عنوان یک سپر یا بافر روان شناختی-زیستی را تایید کرد؛ این سازوکار از طریق اصلاح ارزیابی های شناختی فرد و تعدیل پاسخ های سیستم عصبی به استرس، مانع از تبدیل فشارهای حاد بیرونی به فرسودگی روانی و اختلالات خلقی مزمن می گردد.بر اساس تحلیل اسناد بررسی شده، صیانت از سلامت روان مددجویان بهزیستی رویکردی یکپارچه نگر را می طلبد. موفقیت در این مسیر نیازمند تلفیق هم زمان سرمایه اجتماعی درون گروهی (روابط عاطفی خانواده) و سرمایه اجتماعی برون گروهی (خدمات ساختارمند و مادی سازمان) است تا بستر سازگاری محیطی، کاهش انزوای عاطفی و تقویت خودکارآمدی پایدار جامعه هدف فراهم آید.

کلیدواژه ها:

حمایت اجتماعی ، سلامت روان ، مطالعه اسنادی ، سازمان بهزیستی ، سپر استرس (بافر).