از سرمایه عاطفی تا چالش اقتصادی: تحلیل فرهنگی-اجتماعی پدیده فرزند هراسی در خانواده ایرانی

پدیده فرزند هراسی در سال های اخیر به یکی از مسائل مهم در حوزه خانواده و جمعیت تبدیل شده است. این پدیده تنها به معنای نداشتن تمایل به فرزندآوری نیست، بلکه نشان دهنده تغییر در نگرش خانواده ها نسبت به جایگاه و معنای فرزند در زندگی خانوادگی است. در گذشته، فرزند در بسیاری از خانواده های ایرانی به عنوان سرمایه عاطفی، عامل تداوم نسل، پشتوانه خانوادگی و بخشی از هویت اجتماعی خانواده تلقی می شد؛ اما امروزه در بخشی از خانواده ها، به ویژه در شرایط فشار اقتصادی، نااطمینانی نسبت به آینده، تغییر سبک زندگی، فردگرایی و افزایش هزینه های تربیتی، فرزند بیشتر به عنوان مسئولیتی سنگین و چالشی اقتصادی درک می شود. هدف این مقاله، تحلیل فرهنگی-اجتماعی پدیده فرزند هراسی در خانواده ایرانی با تاکید بر تغییر ارزش فرزند از سرمایه عاطفی به هزینه اقتصادی است. روش پژوهش، مروری-تحلیلی است و با تکیه بر مفاهیم جامعه شناسی خانواده، اقتصاد خانواده و مطالعات جمعیت، عوامل موثر بر کاهش تمایل به فرزندآوری بررسی می شود. یافته های تحلیلی نشان می دهد که فرزند هراسی نتیجه تعامل چند عامل فرهنگی، اقتصادی، روانی و اجتماعی است و نمی توان آن را صرفا به مشکلات اقتصادی تقلیل داد. در پایان، بر ضرورت تقویت حمایت های اجتماعی، بازسازی اعتماد خانواده ها به آینده و هماهنگی سیاست های جمعیتی با تجربه زیسته خانواده ها تاکید می شود.