بررسی رابطه بین سبکهای دلبستگی هویتی بااعتیاد به فضای مجازی دربین جوانان

پژوهش حاضر با هدف بررسی رابطه بین سبک های دلبستگی هویتی و اعتیاد به فضای مجازی در بین جوانان انجام شده است. با گسترش روزافزون فناوری های ارتباطی، اینترنت و شبکه های اجتماعی به بخش جدایی ناپذیر زندگی جوانان تبدیل شده اند. اگرچه استفاده از فضای مجازی مزایای فراوانی مانند افزایش دسترسی به اطلاعات، توسعه ارتباطات اجتماعی، یادگیری و سرگرمی را به همراه دارد، اما استفاده افراطی و کنترل نشده از آن می تواند به شکل گیری اعتیاد به فضای مجازی منجر شود. اعتیاد به فضای مجازی یکی از مشکلات روان شناختی و اجتماعی نوظهور است که با نشانه هایی همچون اشتغال ذهنی مداوم به اینترنت، کاهش توانایی کنترل زمان استفاده، احساس اضطراب و بی قراری هنگام عدم دسترسی به فضای مجازی، افت عملکرد تحصیلی یا شغلی، کاهش تعاملات اجتماعی واقعی و بروز مشکلات هیجانی همراه است. از سوی دیگر، سبک های دلبستگی به عنوان یکی از مهم ترین عوامل شخصیت و روابط بین فردی، نقش مهمی در سلامت روان و نحوه مقابله افراد با فشارهای زندگی ایفا می کنند.بر اساس نظریه دلبستگی، کیفیت روابط اولیه فرد با والدین یا مراقبان اصلی، الگوهایی پایدار از ارتباط با دیگران را شکل می دهد که در بزرگسالی نیز ادامه پیدا می کند. این الگوها معمولا در سه سبک دلبستگی ایمن، اجتنابی و اضطرابی طبقه بندی می شوند. افراد دارای سبک دلبستگی ایمن معمولا از اعتماد به نفس بیشتر، تنظیم هیجانی مناسب تر، روابط اجتماعی سالم تر و توانایی بالاتر در مدیریت استرس برخوردار هستند. در مقابل، افراد دارای سبک دلبستگی اضطرابی معمولا نیاز شدیدی به تایید دیگران دارند، از طرد شدن می ترسند و در روابط خود وابستگی هیجانی بیشتری نشان می دهند. همچنین افراد دارای سبک دلبستگی اجتنابی تمایل دارند از صمیمیت عاطفی فاصله بگیرند، احساسات خود را کمتر ابراز کنند و در برقراری روابط نزدیک با دیگران دچار مشکل باشند.پژوهش های مختلف نشان داده اند که سبک های دلبستگی می توانند یکی از عوامل پیش بینی کننده گرایش به استفاده افراطی از فضای مجازی باشند. جوانانی که از سبک دلبستگی ایمن برخوردارند، معمولا روابط اجتماعی واقعی رضایت بخش تری دارند و کمتر برای جبران نیازهای هیجانی خود به فضای مجازی وابسته می شوند. در مقابل، افراد دارای سبک دلبستگی اضطرابی ممکن است برای کاهش احساس تنهایی، دریافت حمایت عاطفی، کسب تایید اجتماعی یا فرار از اضطراب های روزمره زمان بیشتری را در شبکه های اجتماعی سپری کنند. همچنین افراد دارای سبک دلبستگی اجتنابی ممکن است به دلیل دشواری در ایجاد روابط صمیمانه حضوری، فضای مجازی را محیطی امن تر برای تعامل با دیگران تلقی کرده و استفاده افراطی از آن را ترجیح دهند.هدف اصلی این پژوهش، بررسی میزان رابطه بین سبک های دلبستگی و اعتیاد به فضای مجازی در بین جوانان و تعیین قدرت پیش بینی هر یک از سبک های دلبستگی در بروز رفتارهای اعتیادگونه نسبت به اینترنت و شبکه های اجتماعی است. انتظار می رود بین سبک دلبستگی ایمن و اعتیاد به فضای مجازی رابطه منفی و معنادار وجود داشته باشد؛ به این معنا که هرچه میزان دلبستگی ایمن بیشتر باشد، احتمال وابستگی به فضای مجازی کاهش می یابد. همچنین پیش بینی می شود بین سبک های دلبستگی اضطرابی و اجتنابی با اعتیاد به فضای مجازی رابطه مثبت و معناداری وجود داشته باشد؛ به گونه ای که افزایش ویژگی های این دو سبک با افزایش احتمال استفاده افراطی از فضای مجازی همراه باشد.اهمیت این پژوهش از آن جهت است که دوره جوانی یکی از حساس ترین مراحل زندگی از نظر شکل گیری هویت، استقلال فردی، روابط اجتماعی و سلامت روان محسوب می شود. امروزه بخش قابل توجهی از تعاملات اجتماعی، فعالیت های آموزشی و اوقات فراغت جوانان در فضای مجازی سپری می شود و همین مسئله احتمال وابستگی به این فضا را افزایش داده است. در چنین شرایطی، شناخت عوامل روان شناختی موثر بر اعتیاد به فضای مجازی می تواند زمینه طراحی برنامه های پیشگیرانه و مداخلات درمانی موثر را فراهم سازد.نتایج اغلب پژوهش های پیشین نشان می دهد که سبک دلبستگی ایمن با سلامت روان، رضایت از زندگی، خودکنترلی و روابط اجتماعی مطلوب ارتباط مثبت دارد، در حالی که سبک های دلبستگی ناایمن با اضطراب، افسردگی، احساس تنهایی، ضعف در تنظیم هیجان و رفتارهای اعتیادگونه از جمله اعتیاد به اینترنت و شبکه های اجتماعی ارتباط دارند. به همین دلیل بسیاری از پژوهشگران معتقدند که کیفیت دلبستگی می تواند نقش مهمی در پیشگیری از رفتارهای پرخطر در دوران نوجوانی و جوانی ایفا کند.از منظر کاربردی، یافته های این پژوهش می تواند برای روان شناسان، مشاوران، متخصصان سلامت روان، خانواده ها، دانشگاه ها و سیاست گذاران آموزشی مفید باشد. شناخت رابطه میان سبک های دلبستگی و اعتیاد به فضای مجازی امکان شناسایی جوانان در معرض خطر را فراهم می کند و می تواند مبنایی برای طراحی برنامه های آموزشی در زمینه ارتقای مهارت های ارتباطی، تنظیم هیجان، افزایش خودکنترلی و تقویت روابط خانوادگی باشد. همچنین آموزش والدین درباره اهمیت ایجاد دلبستگی ایمن از دوران کودکی می تواند در کاهش آسیب های ناشی از استفاده افراطی از فضای مجازی در سال های بعد نقش موثری ایفا کند.به طور کلی، این پژوهش بر این فرض استوار است که اعتیاد به فضای مجازی صرفا نتیجه پیشرفت فناوری یا افزایش دسترسی به اینترنت نیست، بلکه عوامل روان شناختی و ویژگی های شخصیتی نیز در شکل گیری آن نقش اساسی دارند. سبک های دلبستگی، به عنوان یکی از مهم ترین مولفه های شخصیت، می توانند نحوه برقراری ارتباط افراد با دیگران، شیوه مقابله با مشکلات و میزان گرایش آنان به استفاده افراطی از فضای مجازی را تحت تاثیر قرار دهند. بنابراین، توجه هم زمان به عوامل فردی، خانوادگی و اجتماعی در کنار آموزش استفاده صحیح از فناوری های نوین، می تواند نقش موثری در کاهش وابستگی جوانان به فضای مجازی و ارتقای سلامت روان آنان داشته باشد. در مجموع، انتظار می رود یافته های این پژوهش ضمن توسعه دانش موجود درباره عوامل موثر بر اعتیاد به فضای مجازی، زمینه ساز انجام پژوهش های گسترده تر و تدوین برنامه های پیشگیرانه و درمانی مبتنی بر شواهد در حوزه سلامت روان جوانان باشد.

کلیدواژه ها:

فضای مجازی ، اعتیاد ، سبکهای دلبستگی ، جوانان