عوامل موثر بر نشاط ذهنی دانش آموزان در ایران

نشاط ذهنی به عنوان یکی از مولفه های اساسی سلامت روان و بهزیستی روان شناختی، نقش مهمی در رشد شناختی، عاطفی، اجتماعی و تحصیلی دانش آموزان ایفا می کند. توجه به نشاط ذهنی دانش آموزان دوره ابتدایی از آن جهت اهمیت دارد که این دوره، مرحله ای حساس در شکل گیری شخصیت، نگرش ها، مهارت های اجتماعی و سلامت روان کودکان محسوب می شود. پژوهش حاضر با هدف بررسی عوامل موثر بر نشاط ذهنی دانش آموزان دوره ابتدایی در ایران انجام شده است. این پژوهش از نوع مروری بوده و به روش کتابخانه ای انجام شده است. داده های پژوهش از طریق بررسی و تحلیل کتاب ها، مقالات علمی، پایان نامه ها و پژوهش های داخلی و خارجی مرتبط با موضوع گردآوری شد. پس از جمع آوری منابع، اطلاعات بر اساس محورهای اصلی شامل عوامل فردی، خانوادگی، مدرسه ای و اجتماعی طبقه بندی و تحلیل گردید. یافته های پژوهش نشان داد که نشاط ذهنی دانش آموزان تحت تاثیر مجموعه ای از عوامل درهم تنیده قرار دارد. در حوزه عوامل فردی، متغیرهایی نظیر عزت نفس، خودکارآمدی، خوش بینی، تاب آوری، مهارت های اجتماعی و سلامت جسمانی از مهم ترین عوامل موثر بر نشاط ذهنی شناخته شدند. در حوزه خانوادگی، کیفیت روابط عاطفی والدین با فرزندان، سبک های فرزندپروری، انسجام خانوادگی، وضعیت اقتصادی خانواده و سلامت روان والدین نقش قابل توجهی در ارتقای نشاط ذهنی دانش آموزان دارند. همچنین نتایج نشان داد که عوامل مدرسه ای از جمله کیفیت رابطه معلم و دانش آموز، احساس تعلق به مدرسه، جو روانی کلاس، فضای فیزیکی مناسب و مشارکت در فعالیت های فوق برنامه می توانند به طور مستقیم بر میزان نشاط ذهنی دانش آموزان تاثیر بگذارند. افزون بر این، حمایت اجتماعی، روابط مثبت با همسالان، امنیت اجتماعی، امکانات فرهنگی و تفریحی و نحوه استفاده از فناوری های نوین از مهم ترین عوامل اجتماعی موثر بر نشاط ذهنی دانش آموزان محسوب می شوند. در مجموع، نتایج پژوهش نشان می دهد که نشاط ذهنی دانش آموزان دوره ابتدایی پدیده ای چندبعدی است و ارتقای آن مستلزم توجه هم زمان به ابعاد فردی، خانوادگی، آموزشی و اجتماعی است. بنابراین، همکاری خانواده، مدرسه و سایر نهادهای اجتماعی در طراحی و اجرای برنامه های حمایتی، آموزشی و تربیتی می تواند نقش موثری در افزایش نشاط ذهنی، سلامت روان و کیفیت زندگی دانش آموزان داشته باشد.

کلیدواژه ها:

نشاط ذهنی ، بهزیستی روان شناختی ، سلامت روان ، دانش آموزان دوره ابتدایی