برنامه ریزی شبکه های زیرساختی تاب آور شهری در برابر ریسک های اقلیمی: رهیافتی سیستمی

تغییر اقلیم تهدیدی فزاینده برای شبکه های زیرساختی شهرهاست؛ به گونه ای که بیش از ۴.۳ میلیارد نفر در مناطق شهری جهان با مخاطراتی نظیر امواج گرمای شدید، سیلاب، کم آبی و طوفان های سهمگین مواجه هستند. علی رغم پیشرفت های اخیر در دانش تاب آوری شهری، چارچوب های موجود اغلب به صورت ایستا بوده و قابلیت انطباق با وابستگی های پیچیده میان زیرساخت های آب، انرژی، حمل ونقل و ارتباطات را ندارند. این پژوهش با اتخاذ رهیافتی سیستمی، چارچوبی مفهومی برای برنامه ریزی شبکه های زیرساختی تاب آور ارائه می دهد که در آن وابستگی های متقابل میان زیرساخت ها، عدالت توزیعی و مشارکت ذی نفعان به عنوان مولفه های ساختاری لحاظ می شود. روش تحقیق از نوع مرور نظام مند منابع (PRISMA) است که طی آن ۹۴ مطالعه بین سال های ۲۰۱۵ تا ۲۰۲۵ مورد تحلیل قرار گرفت. یافته ها نشان می دهد که راهکارهای مبتنی بر زیرساخت سبز (Nature-based Solutions) می توانند تا ۴۰ درصد هزینه های بلندمدت نگهداشت شبکه های زیرساختی را کاهش دهند و در عین حال ۲۷ درصد کارایی حرارتی شهرها را بهبود بخشند. تحلیل وابستگی های متقابل نشان می دهد که یک اختلال در یک شبکه (مانند خاموشی گسترده برق) می تواند از طریق اثرات آبشاری (cascading effects) تا ۸۰ درصد دیگر زیرساخت ها را تحت تاثیر قرار دهد. چارچوب پیشنهادی این پژوهش با تاکید بر مشارکت ساکنان محلی و توجه به ظرفیت نهادی نابرابر، مسیر عملی برای ارتقای تدریجی تاب آوری از سطح تشخیص کیفی پایه تا ارزیابی پیش بینی کننده پیشرفته فراهم می آورد.

کلیدواژه ها:

تاب آوری زیرساخت های شهری ، ریسک اقلیمی ، وابستگی های متقابل ، زیرساخت سبز-آبی ، برنامه ریزی سیستمی.