تحلیل وابستگی های متقابل زیرساخت های حیاتی شهری در مواجهه با تغییر اقلیم

زیرساخت های حیاتی شهری شامل شبکه های آب، برق، حمل ونقل، مخابرات و فاضلاب به طور فزاینده ای در برابر تغییر اقلیم آسیب پذیر شده اند. یکی از چالش های اصلی اما کمترشناخته شده، «وابستگی های متقابل» میان این زیرساخت هاست که می تواند یک اختلال محدود را به شکست آبشاری در سراسر شهر تبدیل کند. این پژوهش با هدف تحلیل الگوها، مکانیسم ها و پیامدهای وابستگی های متقابل زیرساخت های حیاتی شهری در مواجهه با ریسک های اقلیمی (به ویژه امواج گرما، سیلاب و خشکسالی) انجام شده است. روش تحقیق از نوع مرور نظام مند (PRISMA) بوده و طی آن ۱۱۲ مطالعه بین سال های ۲۰۱۵ تا ۲۰۲۶ از پایگاه های Scopus، Web of Science و ScienceDirect تحلیل شده است. یافته ها نشان می دهد که وابستگی های متقابل در چهار دسته اصلی (فیزیکی، سایبری، جغرافیایی و منطقی) قابل طبقه بندی هستند. در سناریوهای تغییر اقلیم، زیرساخت برق به عنوان «محرک اصلی» اثرات آبشاری شناخته می شود؛ به گونه ای که ۸۷ درصد اختلالات گسترده شهری با قطعی برق آغاز می شوند. همچنین، اثرات آبشاری در ۷۲ درصد موارد از طریق وابستگی فیزیکی (مانند نیاز ایستگاه های پمپاژ آب به برق) و در ۲۸ درصد موارد از طریق وابستگی جغرافیایی (همجواری خطوط در یک کریدور مشترک) منتشر می شوند. چارچوب پیشنهادی این پژوهش شامل سه گام اصلی است: (۱) شناسایی و نقشه برداری وابستگی ها؛ (۲) مدل سازی اثرات آبشاری با استفاده از نظریه گراف و تحلیل شبکه؛ (۳) اولویت بندی نقاط اتصال بحرانی برای سرمایه گذاری تاب آور. این چارچوب می تواند مبنایی برای برنامه ریزی کاهش ریسک در کلانشهرهای ایران قرار گیرد.

کلیدواژه ها:

وابستگی های متقابل زیرساختی ، اثرات آبشاری ، زیرساخت حیاتی شهری ، تغییر اقلیم ، تحلیل شبکه