ارائه مدل مالی-فضایی برای سنجش تاب آوری اقتصادی محلات شهری در برابر بحران های طبیعی (مطالعه موردی: محلات ساحلی بندرعباس)

تاب آوری شهری به عنوان یکی از مفاهیم کلیدی در برنامه ریزی شهری، به توانایی یک شهر برای مقاومت در برابر بحران های طبیعی و بازیابی سریع پس از آنها اطلاق می شود. با توجه به موقعیت جغرافیایی و اقلیمی بندرعباس به عنوان یکی از شهرهای ساحلی و در معرض مخاطراتی نظیر سیل، طوفان و زلزله، بررسی تاب آوری محلات این شهر از اهمیت ویژه ای برخوردار است. از سوی دیگر، ابعاد مالی و اقتصادی تاب آوری، یعنی توانایی محلات در جذب سرمایه گذاری، حفظ ارزش املاک و بازیابی اقتصادی پس از بحران، کمتر مورد توجه پژوهش های پیشین قرار گرفته است. این پژوهش با هدف ارائه مدلی مالی-فضایی برای سنجش تاب آوری اقتصادی محلات شهری در برابر بحران های طبیعی در محلات ساحلی بندرعباس انجام شده است. روش تحقیق، توصیفی-تحلیلی با رویکرد ترکیبی (کیفی-کمی) است. داده ها از طریق تحلیل اسناد، بررسی میدانی ۵ محله ساحلی بندرعباس، مصاحبه با ۲۰ نفر از کارشناسان و مدیران شهری، و تحلیل داده های مالی و اقتصادی محلات گردآوری شده است. یافته ها نشان می دهد که شاخص های کالبدی-فضایی نظیر نوع مصالح، عمر بنا، تراکم جمعیت، فاصله از ساحل و کیفیت دسترسی، تاثیر معناداری بر شاخص های مالی-اقتصادی تاب آوری شامل کاهش ارزش املاک پس از بحران، کاهش درآمدهای شهرداری، افزایش هزینه های بازسازی و کاهش سرمایه گذاری خصوصی دارند. بر اساس این یافته ها، مدل مالی-فضایی تاب آوری در چهار سطح (بسیار پایین، پایین، متوسط و بالا) طراحی شده است. نتایج نشان می دهد که محلات با تاب آوری پایین، به طور متوسط ۴۰ درصد کاهش ارزش املاک، ۳۵ درصد کاهش سرمایه گذاری جدید و ۲۵ درصد افزایش هزینه های شهرداری را تجربه می کنند. مدل پیشنهادی این پژوهش می تواند به عنوان ابزاری کارآمد برای مدیران شهری در جهت اولویت بندی سرمایه گذاری های مقاوم سازی، تخصیص بهینه بودجه و افزایش تاب آوری اقتصادی محلات در برابر بحران های طبیعی مورد استفاده قرار گیرد.

کلیدواژه ها:

تاب آوری شهری ، تاب آوری اقتصادی ، بحران های طبیعی ، مدل مالی-فضایی ، محلات ساحلی ، بندرعباس ، کاهش ریسک بلایا.