واکاوی شکاف عدالت دیجیتال در توزیع پروژه های شهر هوشمند (مطالعه موردی: مناطق شمالی و جنوبی شهر بندرعباس)

شهر هوشمند به عنوان پارادایم غالب توسعه شهری در قرن بیست ویکم، نویدبخش ارتقای کیفیت زندگی، کارایی و پایداری است. با این حال، شواهد فزاینده نشان می دهد که پیاده سازی پروژه های شهر هوشمند، در صورت نبود نگاه عدالت محور، می تواند به جای کاهش نابرابری های شهری، شکاف دیجیتال میان مناطق مرفه و کم برخوردار را عمیق تر سازد. این مقاله با هدف واکاوی و تحلیل فضایی «شکاف عدالت دیجیتال» در توزیع پروژه های شهر هوشمند در شهر بندرعباس انجام شده است. روش تحقیق ترکیبی از تحلیل فضایی (GIS) و تحلیل محتوای کیفی است. بدین منظور، ابتدا با استفاده از سیستم اطلاعات جغرافیایی، توزیع پروژه های شاخص شهر هوشمند (شامل کیوسک های اطلاعاتی، ایستگاه های دوچرخه های اشتراکی، سامانه های حمل ونقل هوشمند و دسترسی به اینترنت پرسرعت) در مناطق شمالی (مرفه) و جنوبی (کم برخوردار) بندرعباس نقشه سازی و مقایسه شده است. سپس، شاخص های محرومیت اجتماعی-اقتصادی (نظیر تراکم جمعیت، کیفیت مسکن، سطح درآمد و سواد دیجیتال) در این دو منطقه استخراج و همبستگی آن ها با میزان برخورداری از پروژه های هوشمند سنجیده شده است. یافته ها نشان می دهد که شکاف معناداری میان دو منطقه وجود دارد؛ به گونه ای که منطقه ی شمالی (مرفه) با برخورداری از ۷۸٪ پروژه های هوشمند شهری، در مقابل منطقه ی جنوبی (کم برخوردار) با تنها ۲۲٪، مواجه است. نتایج تحلیل همبستگی نیز حاکی از رابطه مستقیم و قوی میان سطح درآمد و سواد دیجیتال با میزان دسترسی به این پروژه هاست. در پایان مقاله، راهکارهایی برای تحقق «عدالت دیجیتال» شامل توزیع متوازن پروژه ها، توانمندسازی دیجیتال گروه های آسیب پذیر و تدوین سیاست های جبرانی ارائه شده است.

کلیدواژه ها:

عدالت دیجیتال ، شهر هوشمند ، شکاف دیجیتال ، تحلیل فضایی (GIS) ، بندرعباس ، نابرابری شهری