طراحی معماری پاسخگو به روایت های محلی: الگویی برای مراکز فرهنگی بر پایه قصه گویی تعاملی و مشارکت جامعه

معماری معاصر مراکز فرهنگی در ایران اغلب با الگوبرداری از سبک های بین المللی، هویت بومی و روایت های محلی را نادیده می گیرد و در نتیجه، این فضاها برای جوامع محلی جذابیت کافی ندارند و نتوانسته اند نقش موثری در توسعه گردشگری فرهنگی پایدار ایفا کنند. گردشگری فرهنگی که بر بازدید از میراث ملموس و ناملموس استوار است، در سال های اخیر با چالش هایی مانند گردشگری زدگی، کالایی شدن فرهنگ و گسست بین جوامع محلی و میراث خود مواجه شده است. این مقاله با معرفی مفهوم «معماری پاسخگو به روایت های محلی»، الگویی برای طراحی مراکز فرهنگی مبتنی بر قصه گویی تعاملی و مشارکت جامعه ارائه می دهد. این الگو با مطالعه میدانی در بافت تاریخی شهر شیراز و با مشارکت ۲۵ نفر از ساکنان محلی، روایت های شفاهی و داستان های فراموش شده را شناسایی کرده و آن ها را به عناصر کلیدی طراحی معماری تبدیل می کند. روش تحقیق کیفی و مبتنی بر نظریه داده بنیاد است و از طریق مصاحبه های نیمه ساختاریافته و مشاهده مشارکتی انجام شده است. نتایج نشان می دهد که روایت های محلی شامل سه دسته کلی روایت های تاریخی و اسطوره ای، روایت های فضایی و مکانی، و روایت های اجتماعی و فرهنگی هستند که می توانند به عناصر معماری مانند فضاهای جمعی، حیاط ها، بازارچه ها، کارگاه های هنری و تالارهای نمایش تبدیل شوند. این رویکرد نه تنها به افزایش حس تعلق و مشارکت شهروندان منجر می شود، بلکه جذابیت گردشگری فرهنگی را نیز به طور معناداری افزایش می دهد. این مقاله چارچوبی عملیاتی برای طراحان و برنامه ریزان شهری ارائه می دهد که بر اساس آن، مراکز فرهنگی می توانند به بستری برای تعامل میراث ملموس و ناملموس و توسعه گردشگری پایدار تبدیل شوند.

کلیدواژه ها:

معماری پاسخگو ، روایت های محلی ، مراکز فرهنگی ، قصه گویی تعاملی ، مشارکت جامعه ، گردشگری فرهنگی.