هوش مصنوعی مولد و مدل های زبانی بزرگ در آموزش، کارآموزی و عمل صنعت ساخت: مروری بر شکاف مهارتی و نقشه ی راه نیروی کار آماده ی آینده

ظهور هوش مصنوعی مولد (Generative AI)، مدل های زبانی بزرگ (LLMs) و ابزارهایی مانند ChatGPT، صنعت ساخت را در آستانه ی دگرگونی نیروی کار قرار داده است. با وجود رشد شتابان پژوهش ها از سال ۲۰۲۳ به این سو، یکپارچه سازی نظام مند این فناوری ها در سه حوزه ی به هم پیوسته ی آموزش دانشگاهی، کارآموزی و توسعه ی نیروی کار، و عمل حرفه ای، کمتر بررسی شده است. هدف این مقاله ی مروری، سنتز شواهد درباره ی نقش هوش مصنوعی مولد در این سه حوزه، شناسایی «شکاف مهارتی سه گانه» و ارائه ی نقشه ی راهی برای ساخت «نیروی کار آماده ی آینده» (future-ready workforce) است. روش پژوهش، مروری ساختارمند با تکیه بر یک چارچوب کیفی چهارمرحله ای (مفهوم پردازی نظری، تحلیل مطالعات موردی با چارچوب ارزیابی سیزده معیاره، تحلیل محتوای عمیق با مثلث سازی، و کاربست ابزارهای راهبردی SWOT، PESTEL و برنامه ریزی سناریو) است. یافته ها نشان می دهد که آموزش بر دانش نظری و تفکر انتقادی تمرکز دارد اما مهارت آماده ی شغل نمی سازد؛ کارآموزی در مهارت های وظیفه محور قوی است اما شایستگی های راهبری و راهبردی را نادیده می گیرد؛ و عمل حرفه ای از بهینه سازی منابع و پشتیبانی تصمیم بهره می برد اما با موانع قانونی، حریم خصوصی و قابلیت هم کنش پذیری روبه روست. درس آموز محوری آن است که بیشینه سازی اثر هوش مصنوعی مولد نه در پذیرش پراکنده در یک حوزه، بلکه در هم راستاسازی هر سه حوزه نهفته است. مقاله با ارائه ی توصیه های اجرایی برای نهادهای آموزشی، مربیان، بنگاه ها و سیاست گذاران، و با اشاره به دلالت های آن برای بسترهایی مانند ایران، به پایان می رسد.

کلیدواژه ها:

هوش مصنوعی مولد ، مدل های زبانی بزرگ ، ChatGPT ، آموزش مهندسی ، کارآموزی ، توسعه ی نیروی کار ، شکاف مهارتی ، صنعت ساخت