کاربست هوش مصنوعی مولد در توسعه ی نیروی کار صنعت ساخت ایران: تحلیلی راهبردی مبتنی بر چارچوب های SWOT و PESTEL

صنعت ساخت وساز در گذار به پارادایم «ساخت۰،۴» (Construction ۴.۰) قرار دارد و در این میان، هوش مصنوعی مولد (Generative AI)، مدل های زبانی بزرگ (LLMs) و به ویژه ابزارهایی مانند ChatGPT به فناوری هایی دگرگون ساز بدل شده اند. با وجود رشد شتابان پژوهش ها در این حوزه طی سال های ۲۰۲۳ تا ۲۰۲۶، یکپارچه سازی این فناوری ها در سه حوزه ی به هم پیوسته ی آموزش دانشگاهی، کارآموزی و توسعه ی نیروی کار، و عمل حرفه ای، کمتر به صورت نظام مند بررسی شده است؛ این خلا در بافت کشورهای در حال توسعه و به طور خاص ایران، عمیق تر است. هدف این پژوهش، واکاوی ظرفیت ها و موانع به کارگیری هوش مصنوعی مولد در توسعه ی «نیروی کار آماده ی آینده» (future-ready workforce) در صنعت ساخت ایران، و ارائه ی دلالت های راهبردی برای سیاست گذاران، نهادهای آموزشی و بنگاه های پیمانکاری است. روش پژوهش، مروری ساختارمند بر بدنه ای از پژوهش های روز بین المللی به همراه تحلیل راهبردی چندلایه با سه ابزار مدیریت راهبردی شامل تحلیل SWOT، تحلیل PESTEL و برنامه ریزی سناریو است. یافته ها نشان می دهد که آموزش بر دانش نظری و تفکر انتقادی تمرکز دارد اما فارغ التحصیلان را برای کارهای عملی آماده نمی کند؛ کارآموزی در مهارت های وظیفه محور قوی است اما شایستگی های راهبری و راهبردی را نادیده می گیرد؛ و عمل حرفه ای از بهینه سازی منابع بهره می برد اما با موانع قانونی و قابلیت هم کنش پذیری روبه روست. این «شکاف مهارتی سه گانه» در ایران با محدودیت های زیرساختی، تحریم های فناورانه، نبود مقررات داده و کمبود متخصصان آموزش دیده تشدید می شود. مقاله با ترسیم سه سناریوی پذیرش (بالا، متوسط و پایین) و ارائه ی توصیه های اجرایی برای هم راستاسازی آموزش، کارآموزی و عمل، نقشه ی راهی بومی برای ساخت نیروی کار آماده ی آینده پیشنهاد می دهد.

کلیدواژه ها:

هوش مصنوعی مولد ، مدل های زبانی بزرگ ، ChatGPT ، مدیریت ساخت ، توسعه ی نیروی کار ، تحلیل راهبردی ، صنعت ساخت ایران.