اتاق تشریح خطا و واکاوی پدیدارشناختی الگوی بازاندیشی معلمان بر تجربیات آموزشی

پژوهش حاضر با هدف صورت بندی الگوی پدیدارشناختی بازاندیشی معلمان بر خطاهای حرفه ای خود، در چارچوب استعاره «اتاق تشریح خطا» انجام شده است. در این مطالعه، خطا نه به عنوان یک نقص فردی یا کاستی تکنیکی، بلکه به مثابه یک پدیدار آموزشی چندلایه در نظر گرفته شد که در آن عناصر عاطفی، شناختی، رابطه ای و پارادایمیک به طور درهم تنیده حضور دارند. با اتکا بر پارادایم بازاندیشی (دیویی، شان، بروکفیلد، فارل) و تلفیق آن با پدیدارشناسی عمل (ون مانن، هاید)، تلاش شد تا تجربه زیسته معلمان از لحظات گسست آموزشی به دقت توصیف و تحلیل شود. روش پژوهش، پدیدارشناسی توصیفی و مبتنی بر مدل جیورجی بود و داده ها از طریق مصاحبه های نیمه ساختاریافته عمیق و روایت نگاری های تاملی ۱۲ معلم در مقاطع ابتدایی و متوسطه گردآوری گردید. تحلیل داده ها به استخراج سه مضمون اصلی انجامید: «اتمسفر عاطفی خطا» که به شرم حرفه ای، دفاع روانی و خروج از حالت تدریس خودکار اشاره دارد؛ «تشریح پدیدارشناختی» که در آن معلمان خطا را در سه سطح فنی، ارتباطی و پارادایمیک کالبدشکافی می کنند؛ و «بازسازی هویت و عاملیت آموزشی» که طی آن خطا به نقشه راه یادگیری و منشا شکل گیری شفقت حرفه ای و پذیرش آسیب پذیری بدل می شود. نتایج نشان داد که هنگامی که خطا در یک فضای تفکر جمعی و غیرقضاوتی تشریح می شود، می تواند از تجربه ای تهدیدکننده به منبع داده تشخیصی برای بازطراحی عمل آموزشی و بازتعریف نقش معلم به عنوان «پژوهشگر عمل» تبدیل گردد. این یافته ها موید آن است که گذار از فرهنگ خطا-گریز به فرهنگ خطا-پذیر، مستلزم نهادینه سازی سازوکارهایی چون روایت نگاری تاملی، گفت وگوی همکارانه پیرامون رویدادهای بحرانی و ایجاد «اتاق های تشریح خطا» به عنوان فضاهای سازمان یافته برای تولید دانش حرفه ای است. در مجموع، پژوهش حاضر نشان می دهد که مواجهه پدیدارشناختی با خطا، می تواند به ارتقای خرد حرفه ای، تقویت عاملیت معلمان و بازسازی هویت آنان در مقام کارگزاران فکور و دگرگون ساز بینجامد.

کلیدواژه ها:

خطاهای حرفه ای ، اتاق تشریح خطا ، تجربه زیسته ، بازاندیشی معلمان ، پدیدارشناسی توصیفی ، توسعه حرفه ای ، هویت معلم ، روایت نگاری تاملی