تاثیر آموزش مهارت های زندگی بر سازگاری اجتماعی دانش آموزان

پژوهش حاضر با هدف بررسی تاثیر آموزش مهارت های زندگی بر سازگاری اجتماعی دانش آموزان دوره متوسطه اول انجام شد و تلاش داشت تا نقش این آموزش ها را در ارتقای توانمندی های اجتماعی، عاطفی و ارتباطی دانش آموزان مورد واکاوی قرار دهد. روش پژوهش از نوع نیمه آزمایشی با طرح پیش آزمون-پس آزمون با گروه کنترل و دوره پیگیری سه ماهه بود. جامعه آماری شامل تمامی دانش آموزان پسر پایه نهم شهر کرج در سال تحصیلی ۱۴۰۴-۱۴۰۳ بود که با روش نمونه گیری خوشه ای چندمرحله ای، تعداد ۷۰ نفر (۳۵ نفر گروه آزمایش و ۳۵ نفر گروه کنترل) انتخاب شدند. گروه آزمایش به مدت ۱۴ جلسه ۹۰ دقیقه ای تحت آموزش مهارت های زندگی (شامل مهارت خودآگاهی، همدلی، ارتباط موثر، روابط بین فردی، مدیریت هیجانات، حل مسئله، تصمیم گیری، تفکر نقادانه، تفکر خلاقانه و مهارت مقابله با استرس) قرار گرفتند، در حالی که گروه کنترل هیچ مداخله ای دریافت نکردند. ابزارهای پژوهش شامل پرسشنامه سازگاری اجتماعی دانش آموزان با ۳۶ گویه و چهار مولفه (سازگاری عاطفی، سازگاری اجتماعی، سازگاری آموزشی و سازگاری با محیط مدرسه) و همچنین پرسشنامه مهارت های زندگی با ۴۰ گویه بود که روایی و پایایی آن ها (با آلفای کرونباخ بین ۸۵/۰ تا ۹۲/۰) تایید شد. داده ها با استفاده از تحلیل کوواریانس چندمتغیره و یک متغیره، تحلیل واریانس با اندازه گیری مکرر و آزمون تعقیبی بونفرونی با نرم افزارهای آماری تحلیل شدند. یافته ها نشان داد که آموزش مهارت های زندگی به طور معناداری باعث افزایش سازگاری اجتماعی کل (۰۵/۰>P و ۴۵/۵۲f= و همچنین افزایش تمامی مولفه های سازگاری (سازگاری عاطفی، سازگاری اجتماعی، سازگاری آموزشی و سازگاری با محیط مدرسه) در گروه آزمایش نسبت به گروه کنترل شده است. بیشترین تاثیر بر مولفه سازگاری اجتماعی (مجذور اتا ۴۲۶/۰) و سازگاری عاطفی (مجذور اتا ۴۱۲/۰) و کمترین تاثیر بر سازگاری با محیط مدرسه (مجذور اتا ۳۰۴/۰) مشاهده شد. نتایج تحلیل پیگیری نشان داد که تاثیرات مداخله بر سازگاری اجتماعی در دوره پیگیری سه ماهه با کاهش جزئی اما غیرمعنادار، همچنان پایدار باقی مانده است. بر اساس یافته ها، آموزش مهارت های زندگی با افزایش خودآگاهی، تقویت همدلی، بهبود ارتباطات بین فردی، مدیریت موثر هیجانات و ارتقای توانایی حل مسئله و تصمیم گیری، می تواند به عنوان یک مداخله پیشگیرانه و توانمندساز موثر در ارتقای سازگاری اجتماعی دانش آموزان در ابعاد مختلف عاطفی، اجتماعی، آموزشی و محیطی عمل کند و این رویکرد، به جای تمرکز بر درمان مشکلات، بر توانمندسازی دانش آموزان برای مواجهه موثر با چالش های زندگی تاکید دارد. با وجود محدودیت هایی مانند محدود بودن به جامعه پسرانه و وابستگی به خودگزارش دهی، پیشنهاد می شود که نظام آموزشی کشور با گنجاندن آموزش مهارت های زندگی به عنوان یک درس رسمی و اساسی در برنامه های درسی، توانمندسازی معلمان و مشاوران و نیز مشارکت خانواده ها، به تدریج به سمت تربیت همه جانبه و توانمندسازی اجتماعی دانش آموزان حرکت کند.

کلیدواژه ها:

مهارت های زندگی ، سازگاری اجتماعی ، خودآگاهی ، همدلی ، ارتباط موثر ، حل مسئله