بررسی حق دسترسی افراد دارای معلولیت در حقوق ایران با تاکید بر قوانین و استانداردهای کنوانسیون CRPD

حق دسترسی افراد دارای معلولیت به عنوان یکی از مولفه های بنیادین حقوق بشر معاصر، پیش شرط بهره مندی از سایر حقوق اساسی و تحقق برابری ماهوی در جامعه است. پژوهش حاضر با هدف تحلیل انتقادی میزان انطباق قوانین داخلی ایران با استانداردهای بین المللی، به ویژه کنوانسیون حقوق افراد دارای معلولیت (CRPD)، و ارزیابی کارآمدی سازوکارهای اجرایی آن تدوین شده است. این تحقیق با اتکا به روش توصیفی تحلیلی و رویکرد تطبیقی، به بررسی چالش ها و شکاف های موجود میان هنجارهای تقنینی و واقعیت های اجرایی در ایران می پردازد. یافته های پژوهش نشان می دهد که اگرچه نظام حقوقی ایران با تصویب «قانون حمایت از حقوق معلولان (۱۳۹۶)» در سطح شناسایی مفهومی و پذیرش اصل دسترس پذیری با ماده ۹ کنوانسیون همسو است، اما در مقام اجرا با چالش های ساختاری مواجه است. تفاوت در ماهیت تعهدات (فوری و الزام آور بودن در CRPD در برابر برنامه محور بودن در حقوق داخلی)، فقدان ضمانت اجراهای کیفری و اداری موثر، ضعف در نظام نظارت و پاسخگویی مستقل، عدم توسعه دسترسی های دیجیتال و غلبه نگرش سنتی حمایتی (پزشکی) بر رویکرد حق محور (اجتماعی)، از مهم ترین خلاهای وضع موجود است. در نهایت، این پژوهش راهکارهایی را در راستای بازتعریف تعهدات قانونی، جرم انگاری امتناع از تامین تسهیلات معقول، و ایجاد ساختارهای نظارتی مستقل جهت همسویی کامل با استانداردهای بین المللی ارائه می دهد.

کلیدواژه ها:

افراد دارای معلولیت ، حق دسترسی (دسترس پذیری) ، کنوانسیون CRPD ، قانون حمایت از حقوق معلولان ، رویکرد حق محور ، تبعیض ساختاری.