ارزیابی توان اکولوژیک منطقه سیستان و کاربرد آن در تهیه طرح آمایش منطقه ای

رشد ناهماهنگ فعالیت های انسانی و گسترش کاربری های ناسازگار با ظرفیت طبیعی سرزمین، از مهم ترین عوامل تشدید تخریب محیط زیست و ناپایداری فضایی در مناطق خشک ایران به شمار می رود. منطقه سیستان به دلیل اقلیم فراخشک، وابستگی شدید به رودخانه هیرمند، خشکسالی های مکرر، فرسایش بادی و شکنندگی اکولوژیک، نیازمند برنامه ریزی مبتنی بر توان طبیعی سرزمین است. ازاین رو، پژوهش حاضر با هدف ارزیابی توان اکولوژیک منطقه سیستان و کاربرد آن در تهیه طرح آمایش منطقه ای انجام شده است. هدف اصلی تحقیق، شناسایی پهنه های مناسب برای کاربری های مختلف از جمله کشاورزی، مرتع داری، توسعه شهری و صنعتی، جنگل کاری، آبزی پروری، حفاظت اکولوژیک و اکوتوریسم است. روش تحقیق از نوع کاربردی و مبتنی بر رویکرد توصیفی تحلیلی است. در این پژوهش، داده های زیستی و فیزیکی منطقه شامل لایه های اقلیمی، خاک، توپوگرافی، هیدرولوژی، پوشش گیاهی و ارزش های حفاظتی گردآوری و در محیط GIS استانداردسازی شد. سپس با استفاده از مدل های ارزیابی اکولوژیک مخدوم و منطق بولین، توان منطقه برای کاربری های مختلف ارزیابی گردید. یافته های پژوهش نشان داد که دشت سیستان به صورت طبیعی توان اکولوژیک مناسبی برای کشاورزی پایدار، توسعه شهری و صنعتی، جنگل کاری و آبزی پروری ندارد. مهم ترین عوامل محدودکننده شامل بارندگی بسیار کم، تبخیر بالا، شوری خاک، کمبود منابع آب و ناپایداری هیدرولوژیکی است. در مقابل، نتایج نشان داد که ۸۱۹,۴۹۵ هکتار از منطقه دارای توان حفاظت اکولوژیک، ۵۲۲,۱۲۷ هکتار دارای توان اکوتوریسم گسترده و ۱۵۴,۲۸۷ هکتار دارای توان ضعیف برای مرتع داری است. بر اساس نتایج، رویکرد مناسب در آمایش منطقه ای سیستان باید بر حفاظت اکولوژیک، احیای تالاب هامون، مدیریت پایدار منابع آب، کنترل فرسایش بادی و توسعه فعالیت های کم تراکم و سازگار با محیط استوار باشد.

کلیدواژه ها:

توان اکولوژیک ، آمایش منطقه ای ، سیستان ، مدل مخدوم ، GIS ، حفاظت اکولوژیک ، اکوتوریسم گسترده.