محرک های روان شناختی، اجتماعی و معنوی نگرش به مرگ در میانسالی: یک مطالعه اسنادی - تحلیلی

دوره میانسالی به عنوان یک مرحله انتقالی حساس، زمان مواجهه عینی انسان با مفهوم فناپذیری و زوال جسمانی است. هدف از پژوهش حاضر، واکاوی نظام مند و تحلیل جامع نگرش افراد میانسال به پدیده مرگ و شناسایی محرک های روان شناختی، معنوی و اجتماعی موثر بر آن بر اساس متون نظری و اسناد پژوهشی پیشین بود.این پژوهش با رویکردی کیفی و با استفاده از روش اسنادی-تحلیلی (کتابخانه ای) انجام شد. جامعه آماری شامل تمامی اسناد، نظریه ها، کتاب ها و مقالات معتبر علمی ثبت شده در پایگاه های داخلی و خارجی (گوگل اسکالر، سیویلیکا و الزویر) تا سال ۲۰۲۶ بود. فرآیند غربالگری و تحلیل گزاره ها به شیوه فیش برداری نظام مند و تحلیل محتوای کیفی بر روی متون منتخب صورت گرفت.تحلیل جامع اسناد نظری و پیشینه های تجربی منجر به استخراج سه محور کلیدی گردید: ۱) عوامل روان شناختی-تحولی: حل موفقیت آمیز بحران زایندگی در برابر رکود اریکسون، میزان خرد زیسته و به کارگیری متغیرهای موج سوم (خودشفکتی و تاب آوری) از پیش بین های اصلی پذیرش سازگارانه مرگ هستند، در حالی که کمال گرایی منفی اضطراب مرگ را تشدید می کند. ۲) عوامل معنوی-فرهنگی: باورهای فرامادی و نگرش مذهبی اسلامی به عنوان سپری محکم در برابر وحشت وجودی عمل می کنند؛ با این شرط که مذهب به صورت «دینداری درونی» تجلی یافته باشد، زیرا دینداری بیرونی بر اساس نظریه مدیریت وحشت کارایی ندارد. ۳) عوامل اجتماعی: حمایت اجتماعی ادراک شده از سوی خانواده و بافت انسجام یافته جامعه، قوی ترین ضربه گیر در برابر هراس اجتنابی از مرگ به شمار می روند.نگرش میانسالان به مرگ، حاصل تعاملی پویا میان نظام تحولی، ساختار معنایی، سپرهای دفاعی فرهنگی و بافت حمایتی جامعه است. مرگ آگاهی در صورت وجود بستر معنوی درونی و حمایت اجتماعی، می تواند به ایستگاهی برای رشد روان شناختی تبدیل شود. پیشنهاد می شود روان شناسان و سیاست گذاران حوزه سلامت روان، طراحی مداخلات بالینی مبتنی بر معنادرمانی و خودشفکتی را برای جامعه رو به سالمندی در اولویت قرار دهند.

کلیدواژه ها:

نگرش به مرگ ، میانسالی ، روش اسنادی ، نظریه مدیریت وحشت ، معناجویی.