ورزش و توانبخشی پس از جراحی رباط صلیبی زانو

پژوهش حاضر با هدف بررسی تاثیر یک برنامه ورزشی و توانبخشی جامع بر بهبود عملکرد حرکتی، کاهش درد و بازگشت به فعالیت های ورزشی در بیماران پس از جراحی رباط صلیبی قدامی زانو انجام شد و تلاش داشت تا با ارائه یک پروتکل استاندارد و مبتنی بر شواهد، به بازتوانی بهینه این بیماران کمک کند. روش پژوهش از نوع نیمه آزمایشی با طرح پیش آزمون-پس آزمون با گروه کنترل و دوره پیگیری شش ماهه بود. جامعه آماری شامل تمامی بیماران مراجعه کننده به مراکز توانبخشی و جراحی ارتوپدی شهر تهران در سال ۱۴۰۴-۱۴۰۳ بود که با روش نمونه گیری هدفمند، تعداد ۶۰ نفر (۳۰ نفر گروه آزمایش و ۳۰ نفر گروه کنترل) انتخاب شدند. گروه آزمایش به مدت ۱۲ هفته (۳ جلسه در هفته) تحت برنامه توانبخشی ورزشی (شامل تمرینات دامنه حرکتی، تقویتی، تعادلی، عصبی-عضلانی، پلایومتریک و تمرینات عملکردی) قرار گرفتند، در حالی که گروه کنترل، برنامه توانبخشی معمول و بدون نظارت تخصصی را دریافت کردند. ابزارهای پژوهش شامل آزمون های عملکردی (آزمون پرش، آزمون تعادل، آزمون سرعت دویدن)، پرسشنامه شدت درد، پرسشنامه عملکرد زانو و آزمون دامنه حرکتی مفصل بود که روایی و پایایی آن ها تایید شد. داده ها با استفاده از تحلیل کوواریانس چندمتغیره و یک متغیره، تحلیل واریانس با اندازه گیری مکرر و آزمون تعقیبی بونفرونی با نرم افزارهای تخصصی تحلیل شدند. یافته ها نشان داد که برنامه توانبخشی ورزشی به طور معناداری باعث افزایش دامنه حرکتی زانو افزایش قدرت عضلانی ، بهبود تعادل و هماهنگی ، کاهش شدت درد و بهبود عملکرد ورزشی در گروه آزمایش نسبت به گروه کنترل شده است. همچنین، نتایج نشان داد که بیشترین بهبود در مولفه قدرت عضلانی (مجذور اتا ۴۶۸/۰) و کاهش درد (مجذور اتا ۴۵۲/۰) و کمترین بهبود در مولفه سرعت دویدن (مجذور اتا ۳۱۲/۰) مشاهده شد. نتایج تحلیل پیگیری نشان داد که تاثیرات مداخله بر عملکرد حرکتی و کاهش درد در دوره پیگیری شش ماهه با کاهش جزئی اما غیرمعنادار، همچنان پایدار باقی مانده است. بر اساس یافته ها، یک برنامه توانبخشی ورزشی جامع و ساختاریافته شامل تمرینات تقویتی، تعادلی، عصبی-عضلانی و عملکردی، می تواند به عنوان یک رویکرد موثر در بهبود عملکرد حرکتی، کاهش درد و بازگشت ایمن به فعالیت های ورزشی در بیماران پس از جراحی رباط صلیبی قدامی زانو عمل کند و این رویکرد، با تسریع فرآیند بهبودی و کاهش عوارض ثانویه، می تواند به افزایش کیفیت زندگی و بازگشت موفقیت آمیز به ورزش و فعالیت های روزمره منجر شود. با وجود محدودیت هایی مانند محدود بودن به جامعه شهری و وابستگی به خودگزارش دهی، پیشنهاد می شود که مراکز توانبخشی و فیزیوتراپی با تدوین برنامه های استاندارد، نظارت بر اجرای صحیح تمرینات و ارائه آموزش های لازم به بیماران، به تدریج به سمت توانبخشی موثر و مبتنی بر شواهد حرکت کنند.

کلیدواژه ها:

رباط صلیبی قدامی ، توانبخشی ورزشی ، جراحی زانو ، تمرینات عملکردی ، بازگشت به ورزش