تدوین مدل علی تاثیر اعتیاد به شبکه های اجتماعی بر سلامت روان دانش آموزان با تاکید بر نقش میانجی کیفیت خواب و تنظیم هیجان

پژوهش حاضر با هدف تدوین مدل علی تاثیر اعتیاد به شبکه های اجتماعی بر سلامت روان دانش آموزان با تاکید بر نقش میانجی کیفیت خواب و تنظیم هیجان انجام شد. گسترش فزاینده استفاده از شبکه های اجتماعی در میان نوجوانان و دانش آموزان، در کنار پیامدهای روان شناختی، هیجانی و رفتاری آن، ضرورت بررسی سازوکارهای اثرگذاری این پدیده بر سلامت روان را بیش از پیش آشکار ساخته است. در این چارچوب، پژوهش حاضر کوشیده است با تبیین روابط ساختاری میان اعتیاد به شبکه های اجتماعی، کیفیت خواب، تنظیم هیجان و سلامت روان، الگویی علی و تبیینی برای فهم بهتر این مسئله در بافت آموزشی و تحولی دانش آموزان ارائه دهد.این پژوهش از نظر هدف، کاربردی و از حیث روش، توصیفی همبستگی از نوع مدل یابی معادلات ساختاری است. جامعه آماری شامل کلیه دانش آموزان دوره متوسطه بود که از میان آنان نمونه ای با استفاده از روش نمونه گیری خوشه ای چندمرحله ای انتخاب شد. داده ها با بهره گیری از پرسشنامه های استاندارد اعتیاد به شبکه های اجتماعی، کیفیت خواب، تنظیم هیجان و سلامت روان گردآوری شد. روایی سازه ابزارها از طریق تحلیل عاملی تاییدی و پایایی آن ها با استفاده از ضرایب آلفای کرونباخ و پایایی ترکیبی تایید شد. به منظور تحلیل داده ها، از شاخص های آمار توصیفی، ضریب همبستگی پیرسون و مدل یابی معادلات ساختاری استفاده شد.یافته ها نشان داد که اعتیاد به شبکه های اجتماعی دارای اثر مستقیم و منفی معنادار بر سلامت روان دانش آموزان است. همچنین این متغیر بر کیفیت خواب و تنظیم هیجان نیز اثر منفی و معنادار داشت؛ به گونه ای که افزایش وابستگی و استفاده افراطی از شبکه های اجتماعی با افت کیفیت خواب، بی نظمی هیجانی و در نهایت تضعیف سلامت روان همراه بود. نتایج تحلیل مسیر حاکی از آن بود که کیفیت خواب و تنظیم هیجان، در رابطه بین اعتیاد به شبکه های اجتماعی و سلامت روان، نقش میانجی معناداری ایفا می کنند. به بیان دیگر، بخشی از اثر منفی اعتیاد به شبکه های اجتماعی بر سلامت روان از طریق کاهش کیفیت خواب و اختلال در فرایندهای تنظیم هیجانی تبیین می شود. شاخص های برازش مدل نیز نشان دهنده برازش مطلوب مدل مفهومی پژوهش با داده های گردآوری شده بود.بر اساس یافته های این پژوهش می توان نتیجه گرفت که اعتیاد به شبکه های اجتماعی نه تنها به طور مستقیم سلامت روان دانش آموزان را تهدید می کند، بلکه از طریق تضعیف کیفیت خواب و کاهش توانایی تنظیم هیجان، زمینه بروز مشکلاتی نظیر اضطراب، افسردگی، تنیدگی روانی، افت تمرکز و کاهش سازگاری روانی اجتماعی را فراهم می آورد. از این رو، طراحی و اجرای مداخلات آموزشی، مشاوره ای و پیشگیرانه در مدارس با محوریت سواد رسانه ای، مدیریت زمان استفاده از شبکه های اجتماعی، بهداشت خواب و آموزش مهارت های تنظیم هیجان می تواند نقش موثری در ارتقای سلامت روان دانش آموزان ایفا کند. این مدل می تواند مبنایی علمی برای برنامه ریزی های آموزشی، روان شناختی و سیاست گذاری در حوزه سلامت روان نوجوانان در نظام تعلیم و تربیت باشد.