استفاده از فناوری بلاکچین در حسابرسی برنامه ریزی شهری

حسابرسی برنامه ریزی شهری به عنوان سازوکاری برای صیانت از منابع عمومی و تضمین انطباق طرح های توسعه با قوانین و مقررات، همواره با چالش های ساختاری نظیر عدم شفافیت، امکان دستکاری اسناد، فساد اداری و دشواری ردیابی تراکنش های مالی مواجه بوده است. فناوری بلاکچین با ویژگی های ذاتی تغییرناپذیری، شفافیت توزیع شده، ردیابی کامل و اجرای خودکار قراردادهای هوشمند، افق جدیدی برای تحول در نظام حسابرسی شهری گشوده است. این پژوهش با هدف طراحی چارچوب مفهومی برای کاربرد بلاکچین در حسابرسی برنامه ریزی شهری و شناسایی الزامات، فرصت ها و چالش های آن در بستر ایران انجام شد. رویکرد پژوهش آمیخته اکتشافی بود. در فاز نخست، با مرور نظام مند ۶۷ مقاله منتشرشده بین سال های ۲۰۱۸ تا ۲۰۲۴، ابعاد و مولفه های کاربرد بلاکچین در حسابرسی بخش عمومی استخراج گردید. در فاز دوم، با بهره گیری از روش دلفی در سه دور و با مشارکت ۱۸ نفر از خبرگان حوزه های حسابرسی، برنامه ریزی شهری و فناوری اطلاعات، این مولفه ها اعتبارسنجی و اولویت بندی شدند. یافته ها نشان داد که بلاکچین می تواند از طریق سه کاربرد اصلی «سامانه شفاف و تغییرناپذیر ثبت مصوبات و پروانه ها»، «ردیابی هوشمند جریان های مالی پروژه های عمرانی» و «اجرای خودکار ممیزی های قراردادی از طریق قراردادهای هوشمند»، تحولی بنیادین در نظام حسابرسی شهری ایجاد کند. مهم ترین پیشران ها شامل «اراده سیاسی برای شفافیت»، «بلوغ فناوری بلاکچین در ایران» و «فشار افکار عمومی» و مهم ترین چالش ها شامل «فقدان چارچوب قانونی»، «هزینه بالای پیاده سازی» و «مقاومت ذی نفعان سنتی» شناسایی شدند. چارچوب مفهومی پیشنهادی، یک معماری چهارلایه شامل لایه داده، لایه اجماع، لایه قرارداد هوشمند و لایه رابط کاربری را برای استقرار سامانه حسابرسی مبتنی بر بلاکچین در شهرداری ها ترسیم می کند.

کلیدواژه ها:

بلاکچین ، حسابرسی شهری ، برنامه ریزی شهری ، شفافیت ، قرارداد هوشمند ، نظام حسابرسی