فراتر از حفظ کردن: رویکردی مفهومی و کارگاهی در آموزش تمایز میان ربط و ه چسبان به دانش آموزان ابتدایی

پژوهش حاضر با هدف بررسی اثربخشی رویکرد مفهومی و کارگاهی در آموزش تمایز میان «» ربط (کسره اضافه) و «ه» چسبان (ه غیرملفوظ پایانی) به دانش آموزان دوره ابتدایی انجام شده است. مسئله اصلی این پژوهش، دشواری پایدار دانش آموزان در تشخیص و کاربرد صحیح این دو تکواژ هم آوا (/e/) در نوشتار فارسی است؛ چالشی که رویکردهای سنتی مبتنی بر حفظ طوطی وار قاعده، در رفع آن ناکام مانده اند. این مطالعه در چارچوب اقدام پژوهی و با بهره گیری از الگوی تشخیص، برنامه ریزی، اجرا، مشاهده و بازاندیشی (مک نیف، ۲۰۱۶) طراحی شد. شرکت کنندگان ۲۸ دانش آموز پایه سوم ابتدایی در یکی از دبستان های شهر کرمان بودند که مداخله ای هشت جلسه ای را در قالب کارگاه های آموزشی مفهومی (شامل داستان گویی استعاری، بازی های زبانی، دست ورزی با کارت واژه ها، ایستگاه های ویرایش و بحث گروهی) تجربه کردند. داده ها از طریق آزمون محقق ساخته (پیش آزمون و پس آزمون)، مشاهده مشارکتی، مصاحبه نیمه ساختاریافته و تحلیل آثار نوشتاری گردآوری شد. تحلیل کمی با آزمون t همبسته نشان داد که میانگین نمرات از ۴۲/۱۱ در پیش آزمون به ۷۶/۱۶ در پس آزمون افزایش یافته است (۰۱/۰>p، ۹۱/=۰Cohen's d). تحلیل کیفی نیز به استخراج مضامینی چون «درک مفهوم با قصه»، «کشف قاعده به جای حفظ آن»، و «لذت یادگیری گروهی» انجامید. یافته ها حاکی از آن است که تلفیق رویکرد مفهومی (مبتنی بر نظریه یادگیری معنادار آزوبل) با ساختار کارگاهی، نه تنها خطاهای املایی را به طور معناداری کاهش می دهد، بلکه نگرش دانش آموزان به درس فارسی را بهبود می بخشد. بر این اساس، طراحی برنامه های درسی مبتنی بر فهم سازوکار زبان و به کارگیری فعالیت های کارگاهی برای آموزش قواعد چالش برانگیز فارسی توصیه می شود.

کلیدواژه ها:

تمایز ربط و ه چسبان ، هکسره ، رویکرد مفهومی ، آموزش کارگاهی ، املای فارسی ، دوره ابتدایی