کارکردهای روش شناختی علوم قرآنی در بازسازی نظام تعلیم و تربیت اسلامی با تاکید بر پرورش انسان تراز قرآن

قرآن کریم در اندیشه اسلامی، بنیادی ترین منبع هدایت، رشد و تعالی انسان به شمار می آید، اما بهره مندی تربیتی از آن، بدون برخورداری از فهمی روشمند و عمیق از متن وحی، ممکن نیست. مسئله اصلی این پژوهش آن است که علوم قرآنی چگونه می توانند به مثابه یک چارچوب روش شناختی در بازسازی نظام تعلیم و تربیت اسلامی ایفای نقش کنند. هدف پژوهش، تبیین ظرفیت های تربیتی علوم قرآنی و تحلیل کارکرد آن ها در طراحی الگویی کارآمد برای پرورش انسان تراز قرآن است. این مطالعه از نوع بنیادی-نظری بوده و با روش توصیفی-تحلیلی و بر پایه مطالعات کتابخانه ای انجام شده است. یافته ها نشان می دهد که علوم قرآنی صرفا دانش هایی مقدماتی برای فهم متن قرآن نیستند، بلکه هر یک واجد نقشی مستقیم در تعمیق تربیت اسلامی اند؛ به گونه ای که اسباب نزول، فهم موقعیت مند و اجتماعی از آیات را تقویت می کند؛ تفسیر و تاویل، زمینه پرورش تدبر، تحلیل و عقلانیت دینی را فراهم می سازد؛ ناسخ و منسوخ، اصل تدریج، ظرفیت سنجی و واقع گرایی در تربیت را آشکار می کند؛ محکم و متشابه، در استحکام بخشی به نظام فکری و اعتقادی متربی نقش دارد؛ و اعجاز قرآن، ایمان، انگیزش و تعلق معرفتی به وحی را تعمیق می بخشد. بر این اساس، غفلت از علوم قرآنی در برنامه ریزی های آموزشی، از عوامل سطحی شدن تربیت دینی است و بهره گیری نظام مند از این علوم، پیش نیاز تحقق نظامی اصیل، جامع و اثربخش در تعلیم و تربیت اسلامی خواهد بود.