بررسی تاثیر شخصیت های قهرمان در کتاب های درسی بر خودپنداره ی دانش آموزان: آیا الگوهای حماسی برای دانش آموز امروز الهام بخش هستند یا منسوخ؟

کتاب های درسی یکی از مهم ترین ابزارهای انتقال ارزش ها، هنجارها و الگوهای هویتی در نظام آموزشی به شمار می آیند. در این میان، «شخصیت های قهرمان» که در قالب چهره های تاریخی، دینی، ملی، علمی و حماسی در متون درسی بازنمایی می شوند، نقشی قابل توجه در شکل دهی به خودپنداره، هویت فردی و اجتماعی، و افق آرمانی دانش آموزان دارند. مسئله اصلی این پژوهش آن است که آیا الگوهای قهرمانانه و حماسی ارائه شده در کتاب های درسی، همچنان برای دانش آموز امروز الهام بخش اند یا به دلیل تغییرات فرهنگی، رسانه ای و نسلی، کارکرد خود را از دست داده و به الگوهایی منسوخ تبدیل شده اند. پژوهش حاضر با رویکردی تحلیلی توصیفی و با اتکا به منابع نظری حوزه روان شناسی تربیتی، جامعه شناسی آموزش و مطالعات برنامه درسی، به بررسی نسبت میان بازنمایی قهرمانان در کتاب های درسی و خودپنداره دانش آموزان می پردازد.یافته های تحلیلی نشان می دهد که تاثیر شخصیت های قهرمان بر خودپنداره دانش آموزان، نه امری مطلق و ثابت، بلکه وابسته به کیفیت بازنمایی، میزان همذات پنداری، واقع گرایی شخصیت، تنوع الگوها و تناسب آن ها با زیست جهان دانش آموز امروز است. هرچه قهرمانان کتاب های درسی تک بعدی، دور از تجربه زیسته دانش آموز و صرفا بر پایه عظمت تاریخی و فداکاری مطلق معرفی شوند، احتمال فاصله گیری ذهنی دانش آموز از آنان افزایش می یابد. در مقابل، اگر شخصیت های قهرمان به صورت انسانی، چندبعدی، قابل فهم و مرتبط با مسائل معاصر مانند تلاش علمی، مسئولیت پذیری اجتماعی، تاب آوری، اخلاق حرفه ای و نوآوری معرفی شوند، می توانند در تقویت خودپنداره مثبت، خودکارآمدی و انگیزش پیشرفت موثر باشند. نتیجه پژوهش نشان می دهد که الگوهای حماسی به خودی خود منسوخ نشده اند، بلکه شیوه ارائه سنتی و غیرتعاملی آن ها نیازمند بازنگری جدی است. ازاین رو، بازطراحی محتوای درسی با تاکید بر قهرمانان متنوع، زیست مند و متناسب با اقتضائات نسل جدید، ضرورتی انکارناپذیر در نظام تعلیم و تربیت است.کلیدواژه ها: شخصیت قهرمان، کتاب های درسی، خودپنداره، دانش آموزان، الگوهای حماسی، هویت تربیتی