تبیین انگیزه های فلسفی و مراتب اخلاص با تاکید بر آثار علامه محمد تقی مصباح یزدی

پژوهش حاضر با هدف واکاوی و تبیین انگیزه های فلسفی و صورت بندی مراتب اخلاص در منظومه فکری علامه محمدتقی مصباح یزدی جهت رفع خلا تبیین های بنیادین در نظام تربیت اسلامی انجام شد. این مطالعه با رویکردی کیفی و روش تحلیل محتوای استقرایی مایرینگ صورت پذیرفت و داده ها از بررسی هدفمند مجموعه آثار مکتوب ایشان تا مرز اشباع نظری، با استفاده از نرم افزار مکس کیودا (Maxqda) استخراج و شبکه سازی گردیدند. یافته های پژوهش نشان داد که انگیزه های فلسفی اخلاص در سه مقوله اصلی شامل درک فقر وجودی (مبنای هستی شناختی)، فطرت کمال خواهی و حب ذات (مبنای انسان شناختی) و نظام غایت شناختی (مبنای ارزش شناختی) قابل تحلیل بوده اند. افزون بر این، مراتب اخلاص بر پایه قاعده تشکیک در وجود، در سه سطح طولی شامل اخلاص مبتنی بر منفعت گرایی اخروی (عبادت بردگان)، کمال خواهی نفسانی (عبادت مزدگیران) و طلب رضوان الهی (عبادت آزادگان) صورت بندی گردید. نتایج حاکی از آن بود که اخلاص در این نظام فکری از یک توصیه اخلاقی به یک ضرورت قطعی و هستی شناختی ارتقا یافته و تجلی کاربردی آن در فلسفه تعلیم و تربیت اسلامی، مستلزم عبور مربیان از اصلاح صرف رفتارهای ظاهری به سوی تطهیر نیت و پای بندی قطعی به اصل تدرج در ارتقای نظام معرفتی متربیان بوده است.

کلیدواژه ها:

اخلاص ، انگیزه های فلسفی ، مراتب اخلاص ، فلسفه تعلیم و تربیت اسلامی ، علامه مصباح یزدی.