روانشناسی یادگیری: تفاوت های فردی در شیوه های یادگیری دانش آموزان

پژوهش حاضر با هدف بررسی تفاوت های فردی در شیوه های یادگیری دانش آموزان دوره ابتدایی و متوسطه و ارائه مدلی برای تبیین نقش واسطه ای انگیزش تحصیلی و خودکارآمدی در رابطه بین شیوه های یادگیری و عملکرد تحصیلی انجام شد. روش پژوهش از نوع توصیفی-همبستگی با رویکرد مدل سازی معادلات ساختاری بود. جامعه آماری شامل تمامی دانش آموزان پسر و دختر پایه پنجم و ششم ابتدایی و پایه نهم دوره متوسطه اول شهر اصفهان در سال تحصیلی ۱۴۰۴-۱۴۰۳ بود که با روش نمونه گیری خوشه ای چندمرحله ای، تعداد ۴۸۰ نفر انتخاب شدند. ابزارهای پژوهش شامل پرسشنامه شیوه های یادگیری، پرسشنامه انگیزش تحصیلی، پرسشنامه خودکارآمدی و آزمون عملکرد تحصیلی بود که روایی و پایایی آن ها تایید شد. داده ها با استفاده از ضریب همبستگی پیرسون، تحلیل رگرسیون چندگانه و مدل سازی معادلات ساختاری با نرم افزارهای تخصصی تحلیل شدند. یافته ها نشان داد که شیوه های یادگیری دیداری، شنیداری و بساوایی با عملکرد تحصیلی رابطه مثبت و معناداری دارند و شیوه یادگیری بساوایی بیشترین تاثیر را بر عملکرد تحصیلی داشت. همچنین، شیوه های یادگیری با انگیزش تحصیلی و خودکارآمدی رابطه مثبت و معناداری دارند. نتایج مدل سازی معادلات ساختاری نشان داد که شیوه های یادگیری با ضریب مسیر ۳۴/۰ بر عملکرد تحصیلی تاثیر مستقیم دارند و با ضریب مسیر ۳۲/۰ از طریق انگیزش تحصیلی و خودکارآمدی بر عملکرد تحصیلی تاثیر غیرمستقیم دارند. از میان شیوه های یادگیری، شیوه بساوایی و دیداری بیشترین تاثیر را بر عملکرد تحصیلی داشتند و شیوه شنیداری کمترین تاثیر را داشت. نتایج تحلیل چندگروهی نشان داد که مدل پژوهش از نظر جنسیت و مقطع تحصیلی تفاوت معناداری ندارد، اما در گروه های سنی تفاوت های جزئی مشاهده شد. بر اساس یافته ها، شناخت شیوه های یادگیری غالب دانش آموزان و طراحی فعالیت های آموزشی متناسب با این شیوه ها، با افزایش انگیزش و خودکارآمدی، می تواند به بهبود عملکرد تحصیلی منجر شود و این رویکرد، به جای روش های یکسان و کلیشه ای، بر شخصی سازی یادگیری تاکید دارد و می تواند به کاهش شکاف های تحصیلی و افزایش عدالت آموزشی کمک کند. با وجود محدودیت هایی مانند ماهیت مقطعی پژوهش و وابستگی به خودگزارش دهی، پیشنهاد می شود که نظام آموزشی کشور با توانمندسازی معلمان در شناسایی شیوه های یادگیری دانش آموزان، تنوع در روش های تدریس و طراحی فعالیت های متناسب با شیوه های مختلف، به تدریج به سمت رویکردهای یادگیری شخصی سازی شده حرکت کند.

کلیدواژه ها:

تفاوت های فردی ، شیوه های یادگیری ، انگیزش تحصیلی ، خودکارآمدی ، عملکرد تحصیلی ، شخصی سازی یادگیری