بررسی نقش سواد هوش مصنوعی به عنوان شایستگی نوظهور معلمان در اسناد فرادستی تربیت معلم و الزامات اجرایی آن

پیشرفت شتابان فناوری های هوش مصنوعی، نظام های آموزشی را با تحولی بنیادین در مفهوم شایستگی های حرفه ای معلمان مواجه ساخته است. سواد هوش مصنوعی به عنوان یکی از شایستگی های نوظهور و حیاتی برای معلمان عصر دیجیتال، در کانون توجه برنامه ریزان آموزشی قرار گرفته است. پژوهش حاضر با رویکرد مروری و با هدف بررسی جایگاه سواد هوش مصنوعی در اسناد فرادستی تربیت معلم و شناسایی الزامات اجرایی آن انجام شده است. یافته ها نشان می دهد که اگرچه در اسناد بالادستی نظیر سند تحول بنیادین آموزش و پرورش و سند برنامه درسی ملی، به سواد فناوری توجه شده است، اما مفهوم نوین سواد هوش مصنوعی با ابعاد چهارگانه آگاهی، استفاده، ارزشیابی و اخلاق، به صورت صریح و نظام مند در این اسناد تبیین نشده است. پژوهش های میدانی حاکی از آن است که سطح سواد هوش مصنوعی معلمان در ایران در حد متوسط قرار دارد و بین ابعاد مختلف آن نابرابری مشاهده می شود. این شکاف نشان دهنده ضرورت بازنگری در برنامه های درسی دانشگاه فرهنگیان و دوره های ضمن خدمت است. الزامات اجرایی این حوزه شامل طراحی چارچوب بومی شایستگی های دیجیتال معلمان، تدوین سرفصل های مرتبط با هوش مصنوعی در برنامه های تربیت معلم، برگزاری دوره های توانمندسازی عملی و پروژه محور، ایجاد شبکه های همکاری میان معلمان و متخصصان، و تامین زیرساخت های فناورانه می باشد. همچنین، تاکید بر ابعاد اخلاقی و تفکر انتقادی در استفاده از هوش مصنوعی، از اولویت های اساسی در توانمندسازی معلمان محسوب می شود. نتیجه آنکه تحقق سواد هوش مصنوعی به عنوان شایستگی نوظهور معلمان، نیازمند رویکردی چندسطحی و هماهنگ در سطوح سیاست گذاری، برنامه ریزی درسی، و اجرای آموزشی است.

کلیدواژه ها:

سواد هوش مصنوعی ، شایستگی معلمان ، اسناد فرادستی ، تربیت معلم ، توانمندسازی حرفه ای