مسئولیت اجرایی حکومت در قبال بیماری های مسری از منظر فقه امامیه با تاکید بر نقش تعلیم و تربیت در پیشگیری و مدیریت سلامت عمومی

بیماری های مسری از مهم ترین تهدیدهای سلامت عمومی در جوامع انسانی به شمار می روند و گسترش آن ها، علاوه بر ایجاد مخاطرات بهداشتی، پیامدهای اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و امنیتی گسترده ای به همراه دارد. ازاین رو، حکومت ها موظف اند با اتخاذ تدابیر مناسب، از شیوع این بیماری ها پیشگیری کرده و سلامت عمومی را حفظ کنند. در نظام حکمرانی اسلامی نیز مسئولیت حکومت در قبال حفظ جان و سلامت شهروندان، ریشه در مبانی فقهی و اهداف شریعت دارد. فقه امامیه با تاکید بر اصولی همچون وجوب حفظ نفس، قاعده لاضرر، حفظ نظام، مصالح عمومی و ولایت حاکم، چارچوبی منسجم برای تبیین وظایف و اختیارات حکومت در مدیریت بحران های بهداشتی ارائه می دهد. پژوهش حاضر با عنوان «مسئولیت اجرایی حکومت در قبال بیماری های مسری از منظر فقه امامیه با تاکید بر نقش تعلیم و تربیت در پیشگیری و مدیریت سلامت عمومی» با هدف تبیین مبانی فقهی مسئولیت حکومت و بررسی جایگاه تعلیم و تربیت در تحقق سلامت عمومی انجام شده است. پرسش اصلی پژوهش آن است که از دیدگاه فقه امامیه، حکومت اسلامی چه مسئولیت هایی در پیشگیری و کنترل بیماری های مسری بر عهده دارد و تعلیم و تربیت چگونه می تواند در اجرای موثر این مسئولیت ها نقش آفرین باشد. این پژوهش با روش توصیفی تحلیلی و بر پایه مطالعات کتابخانه ای، ضمن بررسی منابع معتبر فقه امامیه، به تحلیل ابعاد مختلف مسئولیت اجرایی حکومت در حوزه سلامت عمومی پرداخته است. نتایج پژوهش نشان می دهد که مسئولیت حکومت تنها به تدوین قوانین، تامین خدمات درمانی و اجرای مقررات بهداشتی محدود نیست، بلکه آموزش همگانی، فرهنگ سازی، ارتقای سواد سلامت، تقویت مسئولیت پذیری اجتماعی و تربیت شهروندان آگاه نیز از مهم ترین وظایف حکومت اسلامی محسوب می شود. در این چارچوب، تعلیم و تربیت به عنوان ابزاری راهبردی، زمینه اصلاح نگرش ها و رفتارهای فردی و اجتماعی، افزایش مشارکت عمومی در اجرای سیاست های بهداشتی و کاهش شیوع بیماری های مسری را فراهم می آورد. یافته های تحقیق حاکی از آن است که فقه امامیه با برخورداری از ظرفیت های پویا و قواعدی همچون حفظ نظام، لاضرر و رعایت مصالح عمومی، نه تنها مشروعیت اقدامات اجرایی حکومت در مقابله با بیماری های مسری را تایید می کند، بلکه بر ضرورت بهره گیری از ظرفیت های آموزشی و تربیتی در کنار اقدامات اجرایی تاکید دارد. ازاین رو، تلفیق سیاست های اجرایی با برنامه های تعلیم و تربیت می تواند نقش موثری در پیشگیری از بیماری های مسری، مدیریت بحران های سلامت و ارتقای سلامت عمومی ایفا کرده و زمینه تحقق جامعه ای سالم، آگاه و مسئولیت پذیر را فراهم سازد.

کلیدواژه ها:

فقه امامیه ، مسئولیت اجرایی حکومت ، بیماری های مسری ، تعلیم و تربیت ، پیشگیری ، مدیریت سلامت عمومی