تاب آوری زنجیره تامین مواد غذایی و امنیت غذایی در ایران با رویکرد تلفیقی کمی-کیفی و تمرکز بر مدیریت بحران و سیاستهای پیشدستانه

امنیت غذایی به عنوان یکی از مولفه های اساسی توسعه پایدار در دهه های اخیر به شدت تحت تاثیر شوک های اقتصادی، اقلیمی، سیاسی و بهداشتی قرار گرفته است. در این میان تاب آوری زنجیره تامین مواد غذایی و کیفیت مدیریت بحران نقشی کلیدی در کاهش آسیب پذیری نظام های غذایی ایفا می کند. هدف این پژوهش بررسی نقش مدیریت بحران و تاب آوری زنجیره تامین در ارتقای امنیت غذایی با رویکردی تلفیقی از تجارب جهانی و شرایط بومی ایران است. روش تحقیق از نوع ترکیبی (کمی-کیفی) است. در بخش کمی با استفاده از داده های تابلویی و به کارگیری مدل های اقتصادسنجی اثر شاخص های تاب آوری زنجیره تامین مدیریت بحران، تورم و نوسانات قیمتی بر شاخص امنیت غذایی تحلیل شد. در بخش کیفی داده ها از طریق مصاحبه های نیمه ساختار یافته با خبرگان گردآوری و با روش تحلیل مضمون بررسی گردید. همچنین برای ارزیابی اثربخشی سیاست ها از رویکرد TRI (تجزیه و تحلیل تاثیرات و رتبه بندی) استفاده شد. نتایج نشان می دهد که افزایش یک واحد در شاخص تاب آوری زنجیره تامین به طور متوسط موجب افزایش ۳۳ واحدی شاخص امنیت غذایی می شود. شاخص مدیریت بحران اثر مثبت و معناداری بر امنیت غذایی دارد و اهمیت سیاست های پیش دستانه را تایید می کند. در مقابل تورم و نوسانات قیمتی اثر منفی قوی تری در ایران نسبت به میانگین جهانی داشته اند که بیانگر وابستگی بالای دهک های پایین درآمدی به بازار غذاست. تحلیل منطقه ای نیز نشان می دهد مناطق شرقی و جنوب شرقی کشور به دلیل محدودیت منابع آب، ضعف زیرساختی و وابستگی به واردات پایین ترین سطح تاب آوری را تجربه کرده اند. یافته های کیفی حاکی از آن است که بیش از ۷۰ درصد خبرگان ضعف هماهنگی نهادی و نبود نظام هشدار زودهنگام را مهم ترین مانع ارتقای تاب آوری می دانند. در مجموع، نتایج نشان می دهد امنیت غذایی حاصل تعامل هم زمان عوامل اقتصادی، لجستیکی و نهادی است و گذار از سیاست های واکنشی به راهبردهای ساختاری و پیش دستانه شرط اساسی تحقق امنیت غذایی پایدار در ایران محسوب می شود.

کلیدواژه ها:

امنیت غذایی ، تاب آوری زنجیره تامین ، مدیریت بحران ، نوسانات قیمتی ، ایران