مطالعه جامعه شناختی عوامل اجتماعی موثر در پرخاشگری در بین ورزشکاران هاکی و کاراته

پرخاشگری به عنوان یکی از مصادیق بارز رفتار انحرافی در عرصه های رقابتی ورزشی به ویژه در رشته های تماسی و نیمه تماسی مانند هاکی با ویژگی های فیزیکی شدید و برخوردهای مستقیم و کاراته با تاکید بر تکنیک های ضربه ای دقیق و کنترل هیجانی بالا می تواند پیامدهای چندلایه ای از جمله افت عملکرد ورزشی، آسیب های جسمانی، روانی، تضعیف انسجام تیمی و حتی تعمیم الگوهای خشونت آمیز به عرصه های غیرورزشی به همراه داشته باشد. پژوهش حاضر با هدف شناسایی، تبیین و سنجش میزان تاثیر عوامل اجتماعی ساختاری (تحصیلات پاسخگو و والدین، اشتغال پاسخگو و والدین، وضعیت حضور والدین و تعداد اعضای خانوار) بر سطوح کلی پرخاشگری و زیرمقیاس های آن (پرخاشگری فیزیکی، کلامی، خشم و خصومت) در میان ورزشکاران این دو رشته انجام پذیرفت. روش پژوهش از نوع پیمایشی تحلیلی با رویکرد کمی بوده و جامعه آماری را کلیه ورزشکاران فعال مرد و زن رده سنی ۲۰ تا ۴۰ سال در باشگاه های معتبر شهر تهران تشکیل می داد. حجم نمونه با استفاده از فرمول کوکران و روش نمونه گیری در دسترس ۳۹۹ نفر (۲۸۴ مرد و ۱۱۵ زن) تعیین گردید. ابزار گردآوری داده ها شامل دو پرسشنامه بود: (الف) پرسشنامه محقق ساخته عوامل اجتماعی (با روایی صوری و محتوایی توسط پنل متخصصان تایید شده) و (ب) پرسشنامه استاندارد پرخاشگری باس و پری (۱۹۹۲) با ۲۹ گویه و چهار زیرمقیاس اصلی (آلفای کرونباخ کلی ۰.۸۹). در این مطالعه تحلیل داده ها با بهره گیری از آمار توصیفی (فراوانی، میانگین، انحراف معیار) و استنباطی (همبستگی اسپیرمن، آزمون تی مستقل، آنالیز واریانس یک طرفه همراه با آزمون تعقیبی بن فرونی) در نرم افزار SPSS نسخه ۲۴ صورت گرفت. نتایج نشان داد که تمام متغیرهای اجتماعی مورد بررسی به استثنای سن با پرخاشگری کلی و حداقل دو زیرمقیاس آن رابطه معنادار دارند (p < ۰.۰۵). بالاترین اثر منفی بر پرخاشگری متعلق به سطح تحصیلات پاسخگو و والدین و وضعیت حضور هر دو والد بود؛ در حالی که افزایش تعداد اعضای خانوار و غیبت یکی از والدین با افزایش معنادار پرخاشگری به ویژه مولفه های فیزیکی و خشم همراه بود. یافته ها با چارچوب نظری کنترل اجتماعی هیرشی (۱۹۶۹) و یادگیری اجتماعی بندورا (۱۹۷۳) همخوانی کامل دارد و بر ضرورت مداخلات اجتماعی خانوادگی در محیط های ورزشی تاکید می کند. پیشنهاد می شود برنامه های آموزشی، والدین، مشاوره خانوادگی در سطح هیئت های ورزشی و گنجاندن آموزش مهارت های مدیریت هیجان در دوره های مربیگری به عنوان راهکارهای پیشگیرانه پیگیری گردد.

کلیدواژه ها:

پرخاشگری ورزشی ، عوامل اجتماعی ، سرمایه اجتماعی ، خانوادگی ، تحصیلات ، والدین ، ساختار ، خانوار ، جامعه شناسی ورزش ، هاکی ، کاراته