مقایسه جریان های فکری تاثیر گذار بر شکل گیری معماری ایران و ازبکستان در دوره معاصر

معماری و شهرسازی دوران قاجار نقطه پیوند یا گسست گذشته سنتی با آینده مدرن ایران است و زمینه پیدایش تفکر دو دهه پهلوی اول را فراهم می سازد. در دوره پهلوی دوم نیز بعد از خارجشدن معماری تاریخی ایران از گردونه رقابت، تمامی عرصه شهرهای کشور در موقعیت نوسازی قرار میگیرند. همچنین در این دوران در ازبکستان نیز تحولات متعددی تحت فرآیندهای مدرنیزاسیون شوروی صورت می گیرند. از این رو به نظر می رسد معماری شکل گرفته در این دوران در ایران و ازبکستان دارای شباهت ها و تفاوت هایی باشند. هدف از این پژوهش، شناخت و بررسی نقش جریانات فکری، اجتماعی و فرهنگی نوگرا و همچنین شرایط سیاسی حاکم بر جامعه در شکل گیری معماری معاصر ایران و ازبکستان می باشد تا به این سوالات پاسخ داده شود: جریانات فکری، اجتماعی و فرهنگی نوگرا و همچنین شرایط سیاسی حاکم بر ایران و ازبکستان در دوره معاصر چه تاثیری بر شکل گیری معماری این دوره داشته است؟ معماری معاصر ایران در مقایسه با معماری معاصر ازبکستان تا چه حد توانسته است از الگوهای تاریخی و هویتی مشترک در جهت بازیابی و احیای ریشه های فرهنگی و تاریخی خود بهره ببرد؟ این پژوهش به صورت تطبیقی و با رویکردی کیفی به کمک مطالعات اسنادی و میدانی صورت گرفته است که از روش تحقیق تاریخی-تفسیری در بخش گردآوری مبانی نظری تاریخی و روش تحقیق توصیفی-تحلیلی در زمینه تحلیل آثار معماری استفاده شده است. جامعه آماری شامل تمام بناهایی هستند که در دوره معاصر در ایران و ازبکستان ساخته شدند. و جامعه نمونه شامل آن تعداد از بناهایی می باشد که در بازه زمانی مشابه (از نظر سال ساخت) قرار دارند و از نظر شباهت های عینی ، کالبدی و عملکردی دارای قرابت های سبک شناسانه می باشند. نتایج حاصل از پژوهش نشان می دهند که مولفه های سبک شناسانه در هر سه بعد عینی، عملکردی و کالبدی در دو کشور به صورت مشابه تجلی یافته اند اما ازبکستان از سال ۱۹۷۱ م. تا کنون سعی در بازیابی ریشه های تاریخی و هویتی خود داشته است که نمونه بارز دستیابی به سبک ملی گرا را می توان در تزئینات و طرح های دوران اسلامی به کار گرفته شده در نمای ساختمان های ساخته شده در این دوران مشاهده نمود.