نظام جبران خسارت ناشی از جرم: تحلیل مبانی مسئولیت و شیوه های ترمیم عدالت در حقوق کیفری ایران

پژوهش حاضر به بررسی مبانی، قلمرو و سازوکارهای جبران خسارت های ناشی از رفتارهای کیفری در حقوق ایران می پردازد و می کوشد نسبت میان پاسخ کیفری و حمایت جبرانی از بزه دیده را تبیین کند. مسئله اصلی آن است که نظام حقوقی ایران با اتکا به قواعد فقهی و مقررات کیفری و مدنی تا چه حد توانسته است جبران زیان های مادی، معنوی و بدنی ناشی از جرم را تضمین و در عین حال از بزه دیده در فرآیند دادرسی کیفری حمایت موثر کند. یافته های پژوهش نشان می دهد که هرچند نهادهایی مانند دیه، ارش، ضمان قهری، رد مال و ضرر و زیان ناشی از جرم ظرفیت های مهمی برای جبران خسارت فراهم کرده اند اما پراکندگی مبانی، تفاوت معیارهای اثبات و تقدم ملاحظات کیفری بر حقوق بزه دیده به کاهش کارآمدی نظام جبرانی انجامیده است. همچنین در جبران خسارت معنوی ابهام های تقنینی و رویه ای موجب محدودیت در تحقق جبران کامل خسارت می شود. نتیجه آن که تقویت انسجام تقنینی، تسهیل دسترسی بزه دیده به مطالبه خسارت در فرآیند کیفری و توسعه معیارهای شفاف برای جبران خسارت معنوی می تواند کارآمدی حمایت جبرانی از بزه دیده را در حقوق ایران ارتقا دهد.

کلیدواژه ها:

جبران خسارت ، رفتارکیفری ، بزهدیده ، مسئولیت کیفری ، عدالت ترمیمی ، حقوق کیفری ایران.