بررسی تاثیر غزلیات مولوی بر غزلیات حافظ

غزلیات شمس مولانا جلال الدین محمد بلخی و غزلیات خواجه شمس الدین محمد حافظ شیرازی، دو اوج بی نظیر در تاریخ ادب غنایی-عرفانی فارسی به شمار می روند. پیوند میان این دو دیوان، از دیرباز ذهن پژوهشگران را به خود مشغول داشته است. مسئله محوری پژوهش حاضر، بررسی چگونگی تاثیرپذیری حافظ از گفتمان عرفانی و ساختارهای زبانی مولوی است. این مقاله با روش توصیفی-تحلیلی و با تکیه بر منابع کتابخانه ای، ضمن تبیین مختصات فکری و زبانی دو شاعر، به تحلیل تطبیقی مولفه های مشترک و تفاوت های بنیادین آن ها می پردازد. دستاورد پژوهش نشان می دهد که حافظ اگرچه در ساحت اندیشه و مفاهیمی چون وحدت وجود، نقد زاهدریایی و جسارت در بیان عرفانی، به وضوح از مولوی تاثیر پذیرفته، اما در سطح زبان، سبکی کاملا مستقل و متمایز پدید آورده است. حافظ با تاکید بر غنا و زمینی سازی مفاهیم انتزاعی عرفانی و نیز بهره مندی از شبکه های استعاری برگرفته از طبیعت، عشق زمینی و نمادهای اجتماعی-فرهنگی روزگار خویش، گفتمانی نوین در غزل فارسی بنیان نهاده است. مولفه هایی نظیر ‹‹لب و چانه یار››، ‹‹خرابات››، ‹‹مغبچه فام›› و ‹‹رندی›› که در شعر حافظ نمود بارز یافته اند، در مقابل ‹‹نی››، ‹‹شب›› و ‹‹شکایت از فراق›› در شعر مولوی، تفاوت گفتمان دو شاعر را نشان می دهد. غزل مولوی، غزل شور و سکر عارفانه و نابودی در معشوق ازلی است؛ اما غزل حافظ، غزل شوق و هوشیاری وپیوند عشق آسمانی با نقد اجتماعی-سیاسی است.

کلیدواژه ها:

مولوی ، حافظ ، غزل ، عرفان ، تاثیرپذیری ، سبک شناسی تطبیقی