چگونه توانستیم اختلال بی اعتنایی مقابله ای (ODD) را در دانش آموز «آ. ن» در دوره ابتدایی رفع نماییم؟

اختلال بی اعتنایی مقابله ای (Oppositional Defiant Disorder) یکی از چالش های جدی رفتاری در دوره ابتدایی است که علاوه بر افت تحصیلی دانش آموز مبتلا، جو روانی و آموزشی کلاس و مدرسه را تحت تاثیر قرار می دهد. پژوهش حاضر با هدف بهبود و رفع علائم اختلال بی اعتنایی مقابله ای در دانش آموز پایه ابتدایی با نام اختصاری «آ. ن» در مدرسه ۶۰۷ نفره شهید کاظمی شهرستان خوی انجام شد. دانش آموز مذکور رفتارهایی نظیر نافرمانی مکرر از قوانین مدرسه، جروبحث با آموزگاران، لجبازی شدید، زودرنجی و انتقال مسئولیت اشتباهات خود به دیگران را نشان می داد که منجر به انزوای اجتماعی و تعارضات مکرر با همسالان شده بود.این پژوهش از نوع کنش پژوهی (اقدام پژوهی مشارکتی) است که با تلفیق تخصص کارشناس بهداشت اداره (پژوهشگر اول با ۱۵ سال سابقه) و مشاور مدرسه (پژوهشگر دوم با ۲ سال سابقه) انجام گرفت. فرآیند پژوهش در چهار مرحله چرخه کنش پژوهی انجام شد:۱) تشخیص و گردآوری شواهد یک: از طریق مصاحبه بالینی با مادر و معلمان، مشاهده ساختاریافته رفتاری در حیاط و کلاس، و اجرای آزمون های غربالگری رفتاری مشخص شد که ریشه رفتارهای مقابله ای دانش آموز به شیوه های فرزندپروری ناسازگار والدین و ضعف در مهارت های خودکنترلی و ابراز وجود بازمی گردد.۲) طراحی و اجرای راهکارها: مداخلات در سه سطح سازماندهی شد؛ سطح فردی (آموزش مدیریت خشم، تکنیک های آرام سازی و صندلی تخلیه هیجان به «آ. ن» توسط مشاور)، سطح کلاسی و مدرسه (اصلاح الگوی بهداشتی-روانی محیطی، سیستم تقویت ژتونی و برچسب گذاری رفتار مثبت با نظارت کارشناس بهداشت)، و سطح خانواده (جلسات آموزش مدیریت رفتار به والدین).۳) مشاهده و ارزیابی: رفتارهای دانش آموز به طور مستمر ثبت و بازخوردها تحلیل شد.۴) بازتاب و اصلاح: مداخلات متناسب با پاسخ رفتاری کودک بازنگری و بهینه سازی شد.یافته ها و نتیجه گیری:شواهد دو نشان داد که پس از اعمال مداخلات چندجانبه، رفتارهای مقابله ای، پرخاشگری کلامی و نافرمانی دانش آموز «آ. ن» به طور معناداری کاهش یافت. همکاری بین بخشی میان کارشناس بهداشت و مشاور مدرسه منجر به ایجاد یک شبکه حمایتی منسجم شد که تعاملات اجتماعی مثبت دانش آموز با همسالان را ارتقا داد، سازگاری تحصیلی او را بهبود بخشید و جو روانی کلاس را به آرامش رساند. نتایج این کنش پژوهی نشان می دهد که مداخلات رفتاری زودهنگام و مبتنی بر همکاری خانه و مدرسه می تواند مسیر بهبودی اختلالات رفتاری دانش آموزان را در مدارس پرجمعیت هموار سازد.