مدل ارزیابی و ارتقای ایمنی زیرساخت های پیاده روی شهری با رویکرد دسترسی پذیری فراگیر مطالعه موردی معابر اصلی شهرداری

ایمنی زیرساخت های پیاده روی شهری و دسترسی پذیری فراگیر برای تمامی گروه های شهروندی از جمله معلولان، سالمندان، کودکان و افراد دارای محدودیت حرکتی، یکی از اساسی ترین مولفه های توسعه پایدار شهری و تحقق عدالت فضایی در شهرهای ایران به شمار می رود. با وجود تدوین ضوابط ملی ساختمان مبحث دوازدهم، آیین نامه طراحی شبکه معابر شهری مصوب ۱۳۹۹ و استاندارد ۱۷۱۴ سازمان مدیریت و برنامه ریزی، شواهد میدانی حاکی از شکاف عمیق میان وضعیت موجود پیاده روهای شهری و استانداردهای مصوب است و بسیاری از شهرداری ها فاقد مدلی منسجم و عملیاتی برای ارزیابی سیستماتیک، اولویت بندی علمی و اصلاح هدفمند ایمنی معابر هستند. این مقاله با هدف طراحی و تبیین یک مدل عملیاتی هشت گانه برای ارزیابی و ارتقای ایمنی زیرساخت های پیاده روی شهری با رویکرد دسترسی پذیری فراگیر تدوین شده است. مدل پیشنهادی مبتنی بر ترکیب روش های توصیفی تحلیلی، برداشت های میدانی، تحلیل شکاف و اولویت بندی مبتنی بر ریسک، در هشت گام شامل شناسایی و دسته بندی معابر، طراحی چک لیست ارزیابی میدانی، امتیازدهی و سطح بندی ریسک، اولویت بندی مداخلات، طراحی اصلاحات فنی استاندارد، اجرا با نظارت فنی، پایش و بازخورد و تدوین دستورالعمل نگهداری دوره ای ارائه می گردد. خروجی نهایی مدل، دفترچه راهنمای جامعی است شامل چک لیست ۳۰ آیتمی ارزیابی، جدول امتیازدهی و اولویت بندی، دستورالعمل اصلاحات فنی با نقشه های اجرایی، فرم نظارت بر اجرا، فرم پایش تاثیر اصلاحات و دستورالعمل نگهداری دوره ای. مطالعه موردی اجرای این مدل در یکی از مناطق پرتردد شهرداری طی بازه یک ساله نشان داد که حوادث عابران تا ۴۰ درصد کاهش، دسترسی معلولان و سالمندان تا ۷۰ درصد بهبود، رضایت شهروندان از ایمنی معابر تا دو برابر افزایش و هزینه های ناشی از حوادث و مسئولیت مدنی شهرداری به شدت کاهش یافته است. این مدل به عنوان یک ابزار مدیریتی کارآمد، امکان تصمیم گیری مبتنی بر شواهد، تخصیص بهینه منابع و ارتقای پایدار ایمنی شهری را برای شهرداری ها فراهم می سازد.

کلیدواژه ها:

ایمنی پیاده رو ، دسترسی فراگیر ، ارزیابی ریسک ، اولویت بندی اصلاحات ، مدل عملیاتی