ارائه مدل مفهومی گریز تحصیلی الکترونیکی در دوره آموزش مجازی

این مطالعه با هدف شناسایی و تبیین مولفه های موثر در شکل گیری و پیشگیری از گریز تحصیلی الکترونیکی در دوره آموزش مجازی انجام شد. پژوهش حاضر از نوع سنتزپژوهی کیفی و مبتنی بر مدل هفت مرحله ای کوپر (۲۰۱۵) بود که به منظور یکپارچه سازی نظام مند یافته های نظری و تجربی حوزه آموزش مجازی به کار گرفته شد. جامعه پژوهش شامل کلیه مقالات علمی پژوهشی نمایه شده در پایگاه Web of Science در حوزه آموزش و پژوهش های آموزشی طی بازه زمانی ۲۰۰۰ تا ۲۰۲۴ بود. جست وجوی نظام مند با استفاده از دو خوشه اصلی کلیدواژگان شامل «electronic dropout / online disengagement / virtual learning attrition» و «virtual learning / e-learning / online education» به همراه ۱۶ کلیدواژه مکمل انجام شد. انتخاب منابع با بهره گیری از نمونه گیری مبتنی بر معیار و اعمال شاخص های ورود و خروج (انتشار در مجلات داوری شده، تمرکز مستقیم بر آموزش مجازی، برخورداری از چارچوب مفهومی یا یافته های تجربی معتبر) صورت گرفت. پس از طی مراحل غربالگری و حذف موارد تکراری و نامرتبط، ۷۸ مقاله برای تحلیل نهایی انتخاب شد. تحلیل داده ها به شیوه تحلیل خط به خط و کدگذاری باز انجام گرفت و مدیریت داده ها با نرم افزار MAXQDA صورت پذیرفت. در فرآیند تحلیل، ۳۸۶ کد اولیه استخراج شد که پس از ادغام مفاهیم هم پوشان، حذف کدهای تکراری و موارد با فراوانی پایین، در قالب ۲۱۴ کد نهایی سازمان دهی گردید. این کدها در نهایت در ۶ مولفه اصلی و ۲۴ بعد مفهومی طبقه بندی شدند. مولفه های شناسایی شده شامل: عوامل فناورانه، افت درگیری رفتاری، افت درگیری شناختی، انگیزش و تعامل، پشتیبانی و رابط کاربری، و محتوا و روش های آموزشی بودند. سازمان دهی نهایی مولفه ها در سه سطح پیشایندی (عوامل فناورانه)، میانجی های رفتاری شناختی (افت درگیری رفتاری و شناختی) و سطح انگیزشی ترمیمی (انگیزش، پشتیبانی و طراحی آموزشی) انجام گرفت. نتایج نشان داد گریز تحصیلی الکترونیکی فرایندی تدریجی و چندبعدی است که از تضعیف درگیری رفتاری آغاز شده و در صورت تداوم، به افت شناختی، کاهش انگیزش و در نهایت خروج از چرخه یادگیری منجر می شود. مدل مفهومی ارائه شده با تبیین پیوند علی میان عوامل فناورانه و سازوکارهای رفتاری و شناختی، چارچوبی نظام مند برای پایش پیش هنگام و طراحی مداخلات هدفمند در محیط های آموزش مجازی فراهم می سازد و می تواند مبنای توسعه سیاست های پیشگیرانه و طراحی هوشمند سامانه های یادگیری قرار گیرد..

کلیدواژه ها:

گریز تحصیلی الکترونیکی ، آموزش مجازی ، مداومت یادگیری ، انگیزش تحصیلی ، طراحی آموزشی تعاملی