تحلیل و بررسی نقش به کارگیری هوش مصنوعی در عملکرد و پیشرفت تحصیلی دانش آموزان

پژوهش حاضر با هدف تحلیل و بررسی نقش به کارگیری هوش مصنوعی در عملکرد و پیشرفت تحصیلی دانش آموزان انجام شد. با توجه به نفوذ روزافزون فناوری های هوشمند در نظام های آموزشی جهان، شناخت تاثیرات واقعی این ابزارها بر یادگیری فراگیران، به ویژه در دوران کودکی و نوجوانی، به یکی از دغدغه های اصلی پژوهشگران تربیتی تبدیل شده است. این مطالعه از نظر هدف، کاربردی و از نظر روش، توصیفی‑همبستگی با رویکرد آمیخته (کمی و کیفی) بود. جامعه آماری شامل کلیه دانش آموزان دوره دوم ابتدایی شهر تهران در سال تحصیلی ۱۴۰۴‑۱۴۰۳ بود که با استفاده از روش نمونه گیری خوشه ای چندمرحله ای، ۳۸۴ نفر به عنوان حجم نمونه انتخاب شدند. ابزارهای گردآوری داده ها شامل پرسشنامه محقق ساخته سنجش میزان استفاده از هوش مصنوعی، پرسشنامه استاندارد عملکرد تحصیلی فام و تیلور و معدل نیمسال اول و دوم دانش آموزان بود. همچنین برای بخش کیفی، مصاحبه های نیمه ساختاریافته با ۱۵ معلم و ۱۰ والدین دارای تجربه استفاده از ابزارهای هوش مصنوعی انجام شد. یافته های کمی با استفاده از آزمون های همبستگی پیرسون، رگرسیون چندگانه و تحلیل واریانس یک راهه در نرم افزار SPSS تحلیل شدند. نتایج نشان داد که بین استفاده از هوش مصنوعی (به ویژه در حوزه شخصی سازی محتوا و بازخورد فوری) با عملکرد تحصیلی (۰۰۱/۰ > P و ۵۸/۰ = r) و نیز با پیشرفت تحصیلی (تفاوت معنادار معدل با ۰۱/۰ > P) رابطه مثبت و معناداری وجود دارد. به علاوه، تحلیل رگرسیون نشان داد که متغیرهای «تکرار استفاده»، «نوع ابزار هوشمند» و «میزان حمایت والدین» در مجموع ۴۲ درصد از واریانس پیشرفت تحصیلی را تبیین می کنند. در بخش کیفی، سه مضمون اصلی شامل «افزایش انگیزه و اشتیاق یادگیری»، «کاهش اضطراب از طریق یادگیری خودگام» و «خطر وابستگی بیش از حد و کاهش تعامل انسانی» استخراج شد. همچنین معلمان به چالش هایی نظیر نبود زیرساخت مناسب و ضعف سواد دیجیتال والدین اشاره کردند. در مجموع، یافته ها حاکی از آن است که هوش مصنوعی در صورت استفاده هدفمند و متوازن، می تواند نقش موثری در بهبود عملکرد و پیشرفت تحصیلی دانش آموزان ایفا کند، اما بدون نظارت معلم و برنامه ریزی ساختاری، ممکن است به نتایج معکوس منجر شود. بر اساس نتایج، پیشنهاد می شود دوره های توانمندسازی دیجیتال برای معلمان و والدین طراحی و همچنین محتوای آموزشی متناسب با بسترهای هوشمند بومی سازی گردد.

کلیدواژه ها:

دانش آموزان ، هوش مصنوعی ، انگیزش تحصیلی ، یادگیری ، آموزش ، مدرسه ، معلم ، دانش آموز