طراحی کاربری اراضی شهری با رویکرد تاب آوری اقلیمی و کاهش ریسک سیلاب

سیلاب های شهری به یکی از مخرب ترین بلایای طبیعی در سراسر جهان تبدیل شده اند و تشدید آن ها تحت تاثیر تغییر اقلیم و توسعه ناپایدار کاربری اراضی، خسارات جانی و مالی فزاینده ای به همراه داشته است. رویکردهای سنتی مدیریت سیلاب که عمدتا بر سازه های مهندسی (مانند سدها و کانال ها) متمرکز هستند، نتوانسته اند با پویایی و عدم قطعیت شرایط آینده سازگار شوند. این پژوهش با هدف تدوین چارچوب طراحی کاربری اراضی شهری با رویکرد تاب آوری اقلیمی و کاهش ریسک سیلاب انجام شده است. روش تحقیق ترکیبی (توصیفی-تحلیلی و مدل سازی فضایی) با بهره گیری از تحلیل ۸۹ مطالعه موردی بین المللی و بومی، و همچنین شبیه سازی هیدرولیکی و سناریوسازی کاربری اراضی برای یک شهر نمونه (با مشخصات مشابه کلانشهرهای ایران) است. یافته ها نشان می دهد که افزایش ۱۰ درصدی سطوح نفوذناپذیر شهری (آسفالت، بام ها، پیاده روها) رواناب سطحی را تا ۳۵ درصد افزایش می دهد. در مقابل، طراحی کاربری اراضی مبتنی بر رویکرد «شهر اسفنجی» (Sponge City) با ترکیب پهنه های حفاظت سیلاب، فضاهای سبز چندمنظوره، و زیرساخت های سبز-آبی پراکنده، می تواند دبی پیک سیلاب را تا ۴۰ درصد کاهش دهد و زمان تمرکز را تا ۵۰ درصد افزایش دهد. مهمترین راهبردهای طراحی عبارتند از: (۱) پهنه بندی خطر سیلاب و ممنوعیت توسعه در پهنه های پرخطر؛ (۲) حفظ و احیای حریم رودخانه ها و مسیل ها با رویکرد اکولوژیک؛ (۳) تخصیص حداقل ۱۵ درصد از سطح هر منطقه شهری به زیرساخت سبز-آبی (باغچه های باران، کانال های سبز، بام های سبز)؛ (۴) طراحی کاربری مختلط با تراکم کنترل شده در پهنه های با زهکشی مناسب. چارچوب پیشنهادی این پژوهش می تواند مبنای بازنگری طرح های جامع و تفصیلی شهری در ایران قرار گیرد.

کلیدواژه ها:

کاربری اراضی شهری ، تاب آوری اقلیمی ، کاهش ریسک سیلاب ، شهر اسفنجی ، زیرساخت سبز-آبی