چارچوب بازآفرینی بافت های فرسوده در شهرداری ها با رویکرد تلفیقی معماری پایدار و شهرسازی انسان محور

بافت های فرسوده شهری در ایران با چالش های چندوجهی و پیچیده ای مواجه هستند که فراتر از ناپایداری کالبدی و سازه ای، ابعاد گسترده ای از زندگی شهری را تحت تاثیر قرار داده و کیفیت زیست پذیری، انسجام اجتماعی و پایداری محیطی را در این محلات به مخاطره انداخته است. روش های سنتی نوسازی مبتنی بر تخریب و بازسازی کامل، علی رغم سرعت ظاهری در اجرا، نه تنها نتوانسته اند پاسخگوی نیازهای واقعی ساکنین باشند، بلکه با حذف هویت تاریخی و فرهنگی محلات، افزایش هزینه های اقتصادی و زیست محیطی، تغییر ترکیب جمعیتی و کاهش سرمایه اجتماعی، خود به عاملی برای تشدید بحران های شهری تبدیل شده اند. این مقاله با هدف تدوین یک چارچوب نظری-عملیاتی جامع و گام به گام برای بازآفرینی بافت های فرسوده در شهرداری ها با تلفیق دو رویکرد کلیدی و مکمل معماری پایدار و شهرسازی انسان محور ارائه شده است. روش پژوهش ترکیبی از تحلیل اسنادی، بررسی تطبیقی تجارب داخلی و بین المللی، و مطالعات میدانی در دو محله فرسوده از کلان شهرهای تهران و تبریز است. چارچوب پیشنهادی در هفت گام اصلی شامل شناسایی و دسته بندی بافت های فرسوده بر اساس معیارهای چندگانه، تحلیل وضع موجود از دو منظر معماری پایدار و شهرسازی انسان محور، طراحی سناریوهای مختلف بازآفرینی، اولویت بندی سناریوها بر اساس معیارهای هزینه-فایده و مشارکت پذیری، تدوین ضوابط و دستورالعمل های بازآفرینی به تفکیک پهنه، اجرای پایلوت در محلات هدف با مشارکت فعال ساکنین، و در نهایت تدوین دفترچه راهنمای جامع و به روزرسانی چارچوب بر اساس درس آموخته ها ارائه شده است. یافته های پژوهش نشان می دهد که استقرار این چارچوب در محله ای که به صورت پایلوت اجرا شده، منجر به کاهش ۴۰ درصدی مصرف انرژی و انتشار کربن، افزایش دو برابری رضایت و مشارکت ساکنین، ارتقای چشمگیر کیفیت فضاهای عمومی و تعاملات اجتماعی، و تقویت قابل ملاحظه حس تعلق و هویت محله ای گردیده است، در حالی که محله فاقد این چارچوب با ادامه روند تخریب و فرسودگی و کاهش کیفیت زندگی مواجه بوده است.

کلیدواژه ها:

بازآفرینی شهری ، معماری پایدار ، شهرسازی انسان محور ، بافت فرسوده ، مشارکت شهروندی