راهکارهای مبتنی بر طبیعت در کاهش مخاطرات ژئوتکنیکی و حفاظت از محیط زیست

افزایش مخاطرات ژئوتکنیکی ناشی از توسعه زیرساخت های عمرانی، تغییر کاربری اراضی و تشدید اثرات تغییرات اقلیمی، ضرورت بهره گیری از رویکردهای نوین و پایدار در مدیریت پروژه های عمرانی را بیش از پیش آشکار ساخته است. در این میان، راهکارهای مبتنی بر طبیعت (Nature-based Solutions: NbS) به عنوان یکی از موثرترین رویکردهای نوین، با استفاده از ظرفیت های اکوسیستم های طبیعی، علاوه بر کاهش مخاطرات ژئوتکنیکی، به حفاظت از محیط زیست، افزایش تاب آوری زیرساخت ها و تحقق اهداف توسعه پایدار کمک می کنند. هدف این مقاله، مرور و تحلیل مطالعات انجام شده در زمینه کاربرد راهکارهای مبتنی بر طبیعت در کاهش مخاطرات ژئوتکنیکی و حفاظت از محیط زیست و شناسایی روندهای پژوهشی، مزایا، محدودیت ها و خلاءهای موجود در این حوزه است. این پژوهش با روش مروری و بر پایه بررسی منابع علمی منتشرشده در پایگاه های معتبر بین المللی شامل Scopus ، Web of Science ، ScienceDirect ، SpringerLink ، Wiley Online Library و Google Scholar انجام شده است. مقالات منتخب پس از غربالگری بر اساس ارتباط موضوعی، کیفیت علمی و بازه زمانی انتشار، در محورهای مختلف شامل مبانی نظری راهکارهای مبتنی بر طبیعت، کنترل فرسایش، پایداری شیب، مدیریت رواناب و سیلاب، حفاظت از منابع خاک و آب، مزایا و محدودیت های اجرایی و فناوری های نوین دسته بندی و تحلیل شدند. نتایج مرور نشان می دهد که استفاده از پوشش گیاهی، روش های زیستی مهندسی خاک، زیرساخت های سبز و سامانه های ترکیبی، علاوه بر افزایش مقاومت برشی خاک، کاهش فرسایش و کنترل رواناب، موجب ارتقای تنوع زیستی، کاهش انتشار کربن و بهبود کیفیت اکوسیستم ها می شود. همچنین، ترکیب راهکارهای مبتنی بر طبیعت با فناوری های نوینی نظیر سامانه های اطلاعات جغرافیایی، سنجش از دور، اینترنت اشیا و هوش مصنوعی، افق های جدیدی را در طراحی، پایش و مدیریت زیرساخت های پایدار ایجاد کرده است. با وجود مزایای متعدد، وابستگی عملکرد این راهکارها به شرایط اقلیمی، ویژگی های زمین شناسی و نبود استانداردهای طراحی یکپارچه، از مهم ترین چالش های توسعه آن ها محسوب می شود. در پایان، پیشنهادهایی برای توسعه تحقیقات آینده، تدوین دستورالعمل های طراحی و گسترش استفاده از راهکارهای مبتنی بر طبیعت در پروژه های عمرانی ارائه شده است.