طراحی و اعتباریابی الگوی رفتارهای جداسازی پسماند از مبدا در میان شهروندان زاهدانی بر اساس نظریه انگیزش محافظت(PMT)

مدیریت پسماند جامد شهری یکی از چالش های اساسی زیست محیطی و مدیریتی در کلان شهرها، به ویژه در شهرهایی با رشد سریع جمعیت مانند زاهدان است. علی رغم توجیه اقتصادی و زیست محیطی بازیافت، مشارکت شهروندان در تفکیک پسماند از مبدا در زاهدان در وضعیت مطلوبی قرار ندارد. پژوهش حاضر با هدف طراحی و اعتباریابی الگویی برای تبیین رفتار جداسازی پسماند از مبدا در میان شهروندان زاهدانی بر اساس نظریه انگیزش محافظت (PMT) انجام شده است. این مطالعه از نوع ترکیبی (کیفی-کمی) بوده و در بخش کیفی، از روش تحلیل محتوای کیفی برای استخراج مولفه های اولیه نظریه و در بخش کمی، از روش پیمایش مقطعی با رویکرد مدل سازی معادلات ساختاری (SEM) برای اعتباریابی الگو استفاده شده است. جامعه آماری شامل شهروندان بالای ۱۸ سال ساکن در مناطق پنج گانه شهر زاهدان بود که ۳۸۴ نفر از آن ها به روش نمونه گیری خوشه ای چندمرحله ای انتخاب شدند. یافته های پژوهش نشان داد که هر دو مولفه «ارزیابی تهدید» (شامل شدت و آسیب پذیری درک شده) و «ارزیابی مقابله» (شامل خودکارآمدی و کارآمدی پاسخ درک شده) به طور مستقیم و معنی دار قصد جداسازی پسماند را پیش بینی می کنند، در حالی که «هزینه پاسخ» (هزینه درک شده) به عنوان مانع عمل می نماید. بر اساس یافته ها، الگوی نهایی پژوهش از برازش مطلوبی برخوردار بوده و ۵/۶۳ درصد از واریانس رفتار جداسازی پسماند از مبدا را تبیین می کند. این الگو می تواند مبنایی برای طراحی مداخلات آموزشی و فرهنگی در راستای ارتقای رفتارهای مسئولانه زیست محیطی و مدیریت پایدار پسماند در شهر زاهدان باشد.

کلیدواژه ها:

رفتار جداسازی پسماند از مبدا ، نظریه انگیزش محافظت ، اعتباریابی الگو ، زاهدان ، مدیریت پسماند