نقش معماری در بازآفرینی فرهنگ محور بافت های تاریخی با رویکرد شهر هوشمند

بافت های تاریخی به عنوان میراث ماندگار هویت جمعی شهرها، همواره در مواجهه با فشارهای توسعه شهری معاصر با چالش های متعددی روبه رو بوده اند. رویکرد بازآفرینی فرهنگ محور در دو دهه اخیر به عنوان اصلی ترین راهبرد احیای بافت های تاریخی مطرح شده است که در آن، فرهنگ نه در حاشیه، بلکه در کانون تحولات شهری جای می گیرد. با این حال، پرسش بنیادین آن است که معماری – به مثابه بستر مادی و معنوی بازآفرینی – چگونه می تواند در پیوند با فناوری های شهر هوشمند، این فرایند را از حفاظت صرف به خلق زیست جهانی پویا و مشارکت محور ارتقا بخشد؟پژوهش حاضر با روش توصیفی‑ و استناد به منابع کتابخانه ای و مطالعات موردی، ابتدا نظریه بازآفرینی فرهنگ محور و نسبت آن با معماری را تبیین می کند. سپس فناوری های کلیدی شهر هوشمند (اینترنت اشیاء، دوقلوی دیجیتال، هوش مصنوعی و سامانه های مشارکتی) را در نسبت با مداخلات معماری در بافت های تاریخی بررسی می نماید. در ادامه، یافته های حاصل از نمونه های شاخص بین المللی (شامل پروژه های بافت تاریخی اصفهان، منطقه ۲۲@ بارسلون، و تجارب نوین چین) و همچنین مطالعات موردی داخلی (مانند محور لاله زار تهران، محله عودلاجان و بافت تاریخی ساری) ارائه می شود.یافته های پژوهش نشان می دهد که فناوری های شهر هوشمند نه تنها قابلیت های حفاظتی معماری را ارتقا می بخشند، بلکه معماری تاریخی را از یک «موجود منفعل نیازمند حفاظت» به یک «عامل فعال بازآفرینی فرهنگی» تبدیل می کنند. در این فرایند، نقش معمار از «طراحی گر کالبد» به «طراح اکوسیستم فرهنگی‑دیجیتال» تحول می یابد. با این حال، چالش های بنیادینی نظیر تنش میان اصالت کالبدی و مداخلات فناورانه و نیز تهدید همگن سازی فرهنگی، ضرورت بازتعریف مبانی نظری و تدوین چارچوب های بومی را آشکار می سازد. مقاله در پایان، چارچوبی مفهومی برای هم افزایی معماری، فرهنگ و فناوری در بازآفرینی بافت های تاریخی پیشنهاد می دهد.

کلیدواژه ها:

بازآفرینی فرهنگ محور ، معماری ، بافت تاریخی ، شهر هوشمند ، دوقلوی دیجیتال ، میراث شهری